Những tiếc nuối của người Anh sau 10 năm Brexit 

Tròn 10 năm kể từ cuộc trưng cầu ý dân lịch sử đưa Vương quốc Anh rời khỏi Liên minh châu Âu (EU) – hay còn gọi là “Brexit”, những kỳ vọng về một nền kinh tế năng động hơn, nhiều việc làm hơn và kiểm soát nhập cư tốt hơn vẫn chưa trở thành hiện thực. Thay vào đó, nhiều chỉ số cho thấy Brexit tiếp tục tạo sức ép lên tăng trưởng, đầu tư và thương mại của nền kinh tế Anh.

Những tiếc nuối của người Anh sau 10 năm Brexit. Ảnh minh hoạ: THX/TTXVN

Kết quả khảo sát mới do Viện Chính sách thuộc Đại học King's College London (KCL) và công ty nghiên cứu thăm dò toàn cầu Ipsos phối hợp thực hiện cho thấy 38% số người Anh được hỏi hiện cho rằng Brexit là một sai lầm, tăng đáng kể so với mức 24% vào năm 2016. Gần 50% số người được hỏi nhận định Brexit đang diễn ra tệ hơn so với kỳ vọng, trong khi chỉ 9% cho rằng tình hình tích cực hơn dự đoán.

Nhiều người dân cho biết những lời hứa về cơ hội việc làm sau Brexit đã không trở thành hiện thực. Một số người từng ủng hộ Brexit chia sẻ rằng các cơ hội làm việc tại châu Âu nay bị thu hẹp do quyền tự do đi lại giữa Anh và EU chấm dứt, trong khi tình hình kinh tế khó khăn khiến họ mất việc ngay tại Anh.

Thị trường lao động vẫn đối mặt nhiều sức ép. Theo số liệu mới nhất của Cơ quan Thống kê Quốc gia Anh (ONS), tỷ lệ thất nghiệp trong 3 tháng tính đến tháng 4/2026 ở mức 4,9% và Phòng Thương mại Anh (BCC) dự báo con số này có thể tăng lên khoảng 5,2% vào cuối năm nay. Trong khi đó, tiền lương danh nghĩa tăng 3,4% đối với thu nhập thường xuyên và 4,4% đối với tổng thu nhập, song mức tăng thực tế không đáng kể khi lạm phát vẫn duy trì quanh ngưỡng 3%.

Đối với cộng đồng doanh nghiệp, đặc biệt là các doanh nghiệp nhỏ và vừa, Brexit khiến hoạt động xuất khẩu sang EU trở nên tốn kém và phức tạp hơn. Khảo sát của BCC cho thấy hơn 50% doanh nghiệp xuất khẩu nhận định thỏa thuận thương mại hiện nay với EU đang làm gia tăng khó khăn trong kinh doanh và cần sớm được điều chỉnh.

Ông William Bain - Trưởng bộ phận chính sách thương mại của BCC - cho rằng chi phí và thủ tục giao thương với EU đã tăng mạnh kể từ Brexit, trong khi những tác động tiêu cực đối với thương mại và tăng trưởng vẫn chưa được nhìn nhận đầy đủ trong các cuộc tranh luận công khai. Trong khi đó, Giáo sư Jonathan Portes thuộc King's College London nhận định Brexit không khiến kinh tế Anh suy giảm đột ngột mà tạo ra lực cản kéo dài đối với thương mại, đầu tư và năng suất lao động.

Theo nghiên cứu của Cục Nghiên cứu Kinh tế quốc gia Mỹ (NBER), đến cuối năm 2025, Brexit đã khiến Tổng sản phẩm quốc nội (GDP) của Anh thấp hơn khoảng 6-8% so với kịch bản không rời EU, đầu tư giảm 12-13%, việc làm giảm 3-4% và năng suất lao động cũng giảm khoảng 3-4%. Nghiên cứu cho rằng nguyên nhân đến từ tình trạng bất ổn kéo dài, nhu cầu suy yếu, nguồn lực quản trị doanh nghiệp bị phân tán và sự phân bổ nguồn lực kém hiệu quả trong suốt tiến trình Brexit.

Bối cảnh đó cũng đang làm thay đổi quan điểm của giới doanh nghiệp. Khảo sát do Viện Giám đốc Doanh nghiệp (IoD) công bố cho thấy 52% lãnh đạo doanh nghiệp muốn Chính phủ Anh ưu tiên cải thiện quan hệ thương mại với EU, tăng mạnh so với mức 35% của năm 2025.

Tuy nhiên, con đường phía trước vẫn chưa rõ ràng. Nhiều doanh nghiệp mong muốn đơn giản hóa các thủ tục thương mại với châu Âu nhưng không ủng hộ việc khơi lại tranh luận về tái gia nhập EU hoặc tham gia liên minh thuế quan. Theo ông Bain, điều doanh nghiệp cần hiện nay là mở rộng thương mại đồng thời với châu Âu, Mỹ và châu Á, thay vì quay trở lại những tranh cãi chính trị kéo dài.

Một số học giả cũng cho rằng Anh cần đa dạng hóa các đối tác kinh tế, thay vì phụ thuộc quá nhiều vào thị trường châu Âu. Giáo sư John Bryson thuộc Đại học Birmingham nhận định tỷ trọng của EU trong nền kinh tế toàn cầu đã giảm đáng kể so với trước đây và Anh cần xây dựng các mối quan hệ thương mại bền vững với những nền kinh tế đang tăng trưởng nhanh.

Mặc dù vậy, Chính phủ Anh vẫn đang từng bước thúc đẩy quan hệ gần gũi hơn với EU thông qua các cuộc đàm phán về chương trình đi lại dành cho thanh niên, tiêu chuẩn an toàn thực phẩm, sức khỏe động vật, cũng như hợp tác trong lĩnh vực điện và thị trường phát thải.

Trong khi đó, dư luận Anh ngày càng có xu hướng ủng hộ việc quay trở lại EU. Khảo sát của YouGov cho thấy 57% người dân hiện tin rằng Brexit là quyết định sai lầm, trong số này có 23% là cử tri từng bỏ phiếu ủng hộ rời EU. Khoảng 60% đánh giá Brexit là thất bại và 55% ủng hộ việc tái gia nhập khối.

Tuy nhiên, theo các chuyên gia, khả năng Anh sớm quay trở lại EU là rất thấp. Nhà nghiên cứu Iain Begg thuộc Trường Kinh tế London (LSE) nhận định những rào cản chính trị, các điều kiện gia nhập khắt khe hơn và sự dè dặt từ cả hai phía khiến kịch bản này khó xảy ra trong tương lai gần. Đồng quan điểm, học giả Martin Jacques cho rằng Brexit tạo ra những chia rẽ sâu sắc nhất trong xã hội Anh kể từ sau Chiến tranh thế giới thứ hai và việc tái gia nhập EU, nếu có, cũng sẽ không diễn ra trong một sớm một chiều.