Nhà máy lọc dầu tại tỉnh Chiba, Nhật Bản. Ảnh: Kyodo/TTXVN

Chính phủ Nhật Bản ngày 26/3 bắt đầu xả kho dầu dự trữ quốc gia nhằm ổn định nguồn cung trong bối cảnh xung đột giữa Mỹ, Israel và Iran vẫn tiếp diễn. Đây là đợt giải phóng kho dự trữ năng lượng lớn nhất từ trước tới nay của nước này. 

Theo kế hoạch, lượng dầu được tung ra thị trường tương đương 30 ngày tiêu thụ trong nước, tức khoảng 8,5 triệu kilolit (53,46 triệu thùng), dự kiến hoàn tất vào cuối tháng 4/2026. Động thái này diễn ra sau khi khu vực tư nhân đã bắt đầu giải phóng lượng dự trữ tương đương 15 ngày tiêu thụ từ tuần trước. 

Lo ngại thiếu hụt nguồn cung năng lượng tại Nhật Bản đang gia tăng, khi quốc gia này phụ thuộc hơn 90% lượng dầu thô nhập khẩu từ Trung Đông. Tình hình trở nên căng thẳng hơn sau khi eo biển Hormuz – tuyến vận chuyển năng lượng quan trọng của thế giới – bị Iran phong tỏa sau các cuộc tấn công do Mỹ và Israel tiến hành từ cuối tháng 2/2026. 

Để ứng phó với nguy cơ gián đoạn nguồn cung, Chính phủ Nhật Bản quyết định xuất kho tổng cộng khoảng 80 triệu thùng dầu, tương đương 45 ngày tiêu thụ nội địa. Quy mô này lớn gấp 1,8 lần so với đợt xả kho sau thảm họa động đất và sóng thần năm 2011. 

Hoạt động giải phóng dầu từ kho dự trữ quốc gia, được lưu trữ tại 11 địa điểm trên cả nước, đã bắt đầu từ cơ sở Kikuma ở tỉnh Ehime, miền Tây Nhật Bản, với dầu được vận chuyển qua đường ống tới cơ sở lân cận do công ty Taiyo Oil vận hành. Trong thời gian tới, dầu sẽ tiếp tục được xuất từ nhiều cơ sở khác, trong đó có các điểm tại Fukuoka, Nagasaki và Kagoshima. 

Phần lớn lượng dầu được giải phóng là dầu thô, sau đó sẽ được chế biến thành các sản phẩm như xăng và dầu diesel. Số dầu này dự kiến được bán với tổng giá trị khoảng 540 tỷ yen (tương đương 3,4 tỷ USD) cho bốn nhà phân phối lớn, bao gồm Taiyo Oil và Eneos. 

Đáng chú ý, ngoài nguồn dự trữ của Chính phủ và khu vực tư nhân, Nhật Bản cũng lần đầu tiên sử dụng lượng dầu được lưu trữ chung với ba nhà sản xuất Trung Đông tại các bể chứa trong nước, với quy mô tương đương 5 ngày tiêu thụ. 

Tính đến cuối năm 2025, tổng dự trữ dầu của Nhật Bản đạt khoảng 470 triệu thùng, tương đương 254 ngày tiêu thụ trong nước. Trong đó, nguồn của chính phủ đáp ứng khoảng 146 ngày, khu vực tư nhân 101 ngày, phần còn lại là dự trữ chung với các quốc gia sản xuất dầu. 

Trong bối cảnh nguồn cung bị siết chặt, giá xăng bán lẻ tại Nhật Bản đã tăng lên mức kỷ lục 190,80 yen/lít vào giữa tháng 3/2026, buộc Chính phủ phải khôi phục các chương trình trợ giá nhằm hạ nhiệt thị trường.

Không chỉ lĩnh vực nhiên liệu, ngành hóa chất cũng đang chịu tác động khi nguồn cung naphtha – nguyên liệu sản xuất ethylene dùng trong nhựa và sợi tổng hợp – trở nên khan hiếm. Số lượng tàu chở dầu đến Nhật Bản qua eo biển Hormuz cũng đã giảm mạnh trong thời gian gần đây.