Phóng viên: Thưa ông, việc giảm giá từ 10-15% sách giáo khoa trong năm học mới 2023- 2024 đã góp phần giảm lạm phát, ổn định chỉ số CPI. Trong cơ cấu chi phí giá vốn của bất kỳ sản phẩm hay doanh nghiệp nào, bên cạnh nguyên vật liệu (giấy, mực…), bản quyền (nhuận bút), chi phí nhân công, chi phí quản lý, chi phí lưu thông – bán hàng… để sản phẩm đến tay người tiêu dùng cuối cùng, cụ thể với sách giáo khoa sẽ phải chịu những chi phí nào?

PGS.TS Nguyễn Văn Tùng – Phó Tổng biên tập Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam.

PGS. TS Nguyễn Văn Tùng: Giá sách giáo khoa (SGK) được cấu thành từ nhiều yếu tố, trong đó tập trung vào 5 yếu tố sau: Chi phí tổ chức bản thảo, chi phí nhuận bút, chi phí sản xuất (gồm giấy và công in), chi phí khâu lưu thông (hay còn gọi là chi phí phát hành), chi phí tài chính (hay còn gọi là lãi vay).

Trong đó, chi phí tổ chức bản thảo của một bộ sách giáo khoa lên tới hàng ngàn tỷ đồng; chi phí nhuận bút hiện nay được tính theo tiết học (dù số lượng sách được in nhiều hay ít). Tổng nhuận bút của 2 bộ SGK “Kết nối tri thức với cuộc sống” và “Chân trời sáng tạo” của Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam hàng năm cũng lên tới gần 70 tỷ đồng.

Ngoài ra, chi phí sản xuất cũng lên tới hàng ngàn tỷ đồng (bao gồm giấy và công in), trong khi chi phí sản xuất hiện nay của Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam hoàn toàn dựa vào vốn vay Ngân hàng. Chi phí cho khâu lưu thông, phát hành phí cũng là những khoản chi phí rất lớn.

Việc tổ chức biên soạn, in ấn, phát hành SGK giờ đây không phải độc quyền của Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam. Hiện có 7 Nhà xuất bản được Bộ Thông tin và Truyền thông cấp phép xuất bản SGK, nhưng chỉ có 6 Nhà xuất bản tham gia xuất bản. Vì để thực hiện được việc xuất bản SGK không dễ dàng, như đã nói ở trên.

Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam, bằng kinh nghiệm, uy tín và năng lực của mình, đang chiếm lĩnh khoảng 70% thị phần SGK, nhưng hoàn toàn không phải là đơn vị độc quyền hay có bất cứ ưu đãi nào. 

Phóng viên: Mức chiết khấu cho các đầu mối – phục vụ cho việc bán hàng tới người tiêu dùng được phản ánh trên báo chí là 11-15% đối với sách giáo khoa, tùy theo nhà xuất bản. Theo ông đánh giá, con số này là cao hay thấp?

PGS. TS Nguyễn Văn Tùng: Mức chiết khấu này đang bị hiểu chưa đúng. Chiết khấu này thực chất là chi phí phát hành. Phát hành sách giáo khoa, cũng như phát hành các ấn phẩm sách khác, hay phát hành báo chí, đều phải có chi phí, gồm: Đóng gói, vận chuyển, kho bãi, giao hàng… Mức phí phát hành sách giáo khoa như vậy là rất thấp, đặc biệt là với vùng núi, vùng sâu vùng xa.

Chẳng hạn phí phát hành báo chí hiện nay đang ở mức từ 22% đến 25% giá bìa, cao hơn nhiều so với phí phát hành sách giáo khoa.

PGS. TS Nguyễn Văn Tùng: Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam đã rà soát các chi phí cấu thành giá để thực hiện tiết giảm. Trong những chi phí mà Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam đã rà soát tiết giảm để giảm giá thì có 2 khoản mục quan trọng nhất.

Đó là, chi phí tổ chức bản thảo: Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam đã cập nhật sản lượng phát hành thực tế. Sản lượng này lớn hơn so với sản lượng dự kiến, do đó chi phí tổ chức bản thảo phân bổ trên từng bản sách giảm xuống.

Chi phí khâu lưu thông tiếp tục được Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam tiết giảm, theo đó việc tiết giảm chi phí phát hành và bán hàng đã giúp giảm được 2,5% giá bìa.

Với SGK các lớp đã xuất bản: Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam tiết giảm chi phí để điều chỉnh giảm giá bán. Cụ thể: Giá của bộ SGK Kết nối tri thức với cuộc sống giảm 9,6%, bộ SGK Chân trời sáng tạo giảm 11,2%.

Đối với SGK các lớp 5, 9, 12 xuất bản lần đầu: Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam đã xây dựng và hoàn thành kê khai giá theo cơ cấu giá đã giảm ở các lớp đã xuất bản trước đó.

Quy trình làm sách giáo khoa của Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam phải trải qua 8 bước nghiêm ngặt: xây dựng tác giả; xây dựng mô hình bao gồm đề cương tổng thể, đề cương chi tiết, biên soạn bài mẫu, dạy thực nghiệm; biên soạn bản thảo thô, góp ý điều chỉnh bản thảo tác giả.

Tiếp theo là biên tập thiết kế; thẩm định nội bộ đọc rà soát ý kiến chuyên gia thẩm định; thẩm định quốc gia hai vòng; giới thiệu sách; tập huấn giáo viên sử dụng sách và cung ứng sách giáo khoa.

Do đó trong cấu thành giá của sách giáo khoa có rất nhiều chi phí mà chúng tôi đã liệt kê ở trên.

Phóng viên: Trân trọng cảm ơn ông!