Sau nhiều năm được xem là phân khúc “nhiệm vụ chính sách” với biên lợi nhuận thấp và thủ tục phức tạp, nhà ở xã hội đang đứng trước kỳ vọng bước sang giai đoạn phát triển mới. Nghị quyết 68-NQ/TW về phát triển kinh tế tư nhân, với việc xác lập vai trò trung tâm của khu vực tư nhân trong tăng trưởng kinh tế, được cộng đồng doanh nghiệp bất động sản kỳ vọng sẽ tạo ra cú huých thể chế, tháo gỡ các điểm nghẽn kéo dài, qua đó mở đường cho nhà ở xã hội phát triển bền vững hơn.

Làm vì “chiến lược” thay vì trách nhiệm

Theo các chuyên gia, mục tiêu phát triển hàng triệu căn nhà ở xã hội trong giai đoạn tới khó có thể đạt được nếu thiếu vai trò chủ lực của khu vực kinh tế tư nhân. Trên thực tế, phần lớn quỹ đất, năng lực tài chính, kinh nghiệm triển khai dự án và khả năng tổ chức xây dựng hiện nay đều nằm trong tay các doanh nghiệp bất động sản tư nhân.

Nghị quyết 68 lần đầu tiên nhấn mạnh yêu cầu bảo đảm quyền kinh doanh, quyền tiếp cận bình đẳng các nguồn lực cho kinh tế tư nhân, bao gồm đất đai, vốn và cơ hội đầu tư vào các lĩnh vực do Nhà nước định hướng. Với nhà ở xã hội – phân khúc đòi hỏi dòng tiền dài hạn và cơ chế chính sách ổn định, đây được xem là nền tảng quan trọng để doanh nghiệp mạnh dạn tham gia.

Ông Nguyễn Quốc Hiệp, Chủ tịch Hiệp hội Nhà thầu Xây dựng Việt Nam cho rằng, Nghị quyết 68 đã “chạm đúng điểm nghẽn” của nhà ở xã hội khi đặt kinh tế tư nhân vào vị trí đối tác phát triển, thay vì chỉ là bên thực hiện. Doanh nghiệp tư nhân sẵn sàng làm nhà ở xã hội, nhưng điều kiện tiên quyết là cơ chế rõ ràng, ổn định và có thể dự báo. “Nhà nước không làm thay doanh nghiệp, mà tạo khung thể chế để có thể yên tâm đầu tư lâu dài", ông Hiệp nói.

Tại nhiều doanh nghiệp bất động sản lớn, nhà ở xã hội đang dần được nhìn nhận như một trụ cột chiến lược, thay vì nghĩa vụ đi kèm dự án thương mại. Ông Nguyễn Văn Đạt - Chủ tịch HĐQT Tập đoàn Phát Đạt cho biết, Nghị quyết 68 tạo thêm cơ sở để doanh nghiệp tái cấu trúc danh mục đầu tư; trong đó nhà ở xã hội và nhà ở vừa túi tiền sẽ chiếm tỷ trọng lớn hơn.

Doanh nghiệp không quá lo ngại biên lợi nhuận thấp, mà lo nhất là thủ tục pháp lý kéo dài. Một dự án nhà ở xã hội nếu mất 4–5 năm để hoàn tất pháp lý, chi phí tài chính sẽ “ăn mòn” toàn bộ hiệu quả. Nếu Nghị quyết 68 giúp rút ngắn thời gian này, doanh nghiệp hoàn toàn có thể làm tốt và làm nhiều hơn - ông Đạt chia sẻ.

Quan điểm này cũng được nhiều doanh nghiệp chia sẻ, đồng tình ủng hộ trong bối cảnh thị trường bất động sản đang cần những phân khúc ổn định, có nhu cầu thực và ít biến động hơn so với nhà ở cao cấp.

Một trong những rào cản lớn nhất đối với nhà ở xã hội hiện nay là quỹ đất sạch và cơ chế định giá đất. Nhiều doanh nghiệp cho biết dù có chủ trương, nhưng việc tiếp cận đất đai trên thực tế vẫn gặp nhiều khó khăn, nhất là ở các đô thị lớn.

Tại địa bàn Bình Dương, một số doanh nghiệp tham gia phát triển nhà ở xã hội nhận xét, nếu tinh thần của Nghị quyết 68 được triển khai đồng bộ ở địa phương, cục diện có thể thay đổi đáng kể. Bởi các doanh nghiệp kỳ vọng địa phương chủ động bố trí quỹ đất, rút gọn thủ tục lựa chọn chủ đầu tư. Khi Nhà nước và doanh nghiệp cùng nhìn nhà ở xã hội là mục tiêu phát triển, chứ không phải gánh nặng, mọi việc sẽ dễ hơn rất nhiều.

Bên cạnh đất đai, tiếp cận vốn dài hạn cũng là yếu tố then chốt. Theo các doanh nghiệp, nếu có các gói tín dụng ổn định, lãi suất hợp lý cho cả chủ đầu tư và người mua nhà, khu vực tư nhân sẽ là lực lượng triển khai nhanh và hiệu quả nhất.

"Phép thử" của cải cách thể chế

Không chỉ các tập đoàn lớn, nhiều doanh nghiệp bất động sản vừa và nhỏ cũng bày tỏ niềm tin vào Nghị quyết 68, song đồng thời nhấn mạnh yêu cầu về tính nhất quán trong thực thi chính sách.

Lãnh đạo một doanh nghiệp bất động sản tại miền Trung chia sẻ, là doanh nghiệp quy mô, họ rất muốn tham gia phát triển nhà ở xã hội nhưng thường gặp rủi ro lớn về thủ tục và chi phí tuân thủ. Nếu tinh thần bảo vệ quyền kinh doanh và giảm chi phí tuân thủ của Nghị quyết 68 đi vào thực tế, doanh nghiệp nhỏ mới dám đầu tư dài hạn.

Theo các chuyên gia, sự minh bạch và thống nhất trong cách hiểu, cách làm giữa các cơ quan quản lý sẽ quyết định việc nghị quyết có thực sự tạo động lực cho khu vực tư nhân hay không.

Từ góc độ chính sách, nhiều ý kiến cho rằng nhà ở xã hội chính là “phép thử” rõ nét nhất cho tinh thần của Nghị quyết 68. Đây là lĩnh vực hội tụ đầy đủ các yếu tố nhạy cảm như đất đai, quy hoạch, lợi ích xã hội và hiệu quả kinh tế.

Ông Lê Hoàng Châu - Chủ tịch Hiệp hội Bất động sản TP. Hồ Chí Minh nhận định, nếu kinh tế tư nhân được trao đủ niềm tin, đủ cơ chế và đủ không gian, nhà ở xã hội sẽ không còn thiếu nguồn cung. Ngược lại, nếu vẫn áp dụng tư duy quản lý cũ, thì dù mục tiêu có tham vọng đến đâu cũng khó đạt.

Theo ông Châu, việc coi doanh nghiệp tư nhân là lực lượng nòng cốt trong phát triển nhà ở xã hội không chỉ giúp giải bài toán an sinh, mà còn tạo động lực lan tỏa cho nhiều ngành liên quan như xây dựng, vật liệu, tài chính và lao động.

Từ góc nhìn doanh nghiệp cho thấy, Nghị quyết 68 không tạo ra “phép màu” tức thì, nhưng đã khơi thông niềm tin – yếu tố quan trọng nhất sau giai đoạn thị trường bất động sản nhiều biến động. Khi niềm tin được củng cố, doanh nghiệp sẵn sàng điều chỉnh chiến lược, chấp nhận mức lợi nhuận hợp lý và đồng hành cùng Nhà nước trong các mục tiêu xã hội dài hạn.

Với nhà ở xã hội, nếu Nghị quyết 68 được cụ thể hóa bằng hành động nhất quán từ trung ương đến địa phương, khu vực kinh tế tư nhân được kỳ vọng sẽ trở thành động lực chủ lực, góp phần hiện thực hóa mục tiêu an cư cho hàng triệu người lao động trong những năm tới.