Bài 1: Sức hút từ trung tâm năng lượng mới

Trên hành trình phát triển của miền Trung, một "trung tâm năng lượng mới" đang thành hình, không phải chỉ bằng những con số, mà bằng chính sức bật của một tỉnh vừa mở rộng không gian địa lý, vừa định hình lại cấu trúc phát triển. Tỉnh Quảng Trị mới, được hình thành từ việc hợp nhất Quảng Trị và Quảng Bình, đang từng bước khẳng định vị thế là điểm hội tụ năng lượng sạch, với quy hoạch lên tới hơn 12.000 MW và hàng loạt dự án đang vận hành hoặc tăng tốc triển khai.

Theo Sở Công Thương tỉnh Quảng Trị, tổng công suất nguồn điện đã có trong Quy hoạch điện VIII và bản điều chỉnh đến năm 2030 của địa phương là 12.963,4 MW; giai đoạn 2031–2035 là 3.872,8 MW. Tính đến tháng 7/2025, tổng công suất đã phát điện và vận hành thương mại trên địa bàn là 1.459,8 MW, gồm: 21 dự án điện gió (994,2 MW), 11 thủy điện (181,5 MW), 4 dự án điện mặt trời mặt đất (159,2 MW – tương đương 199 MWp) và hơn 1.200 hệ thống điện mặt trời mái nhà (126,7 MW).

Riêng điện gió, 11 dự án đã được cấp chủ trương đầu tư với tổng công suất 424 MW, trong đó 3 dự án (108 MW) sẽ vận hành vào cuối năm 2025, còn lại giai đoạn 2026–2027 và đang triển khai thực hiện lựa chọn nhà đầu tư các dự án nguồn điện trên địa bàn tỉnh đã được bổ sung vào Quy hoạch điện VIII và Quy hoạch điện VIII điều chỉnh.

"Chúng tôi đang xây dựng một trung tâm năng lượng sạch thực thụ của miền Trung, nơi năng lượng tái tạo không chỉ là ngành kinh tế trụ cột mà còn là động lực cho nền kinh tế xanh phát thải thấp trong tương lai", ông Hồ Xuân Hòe, Giám đốc Sở Công Thương tỉnh Quảng Trị chia sẻ.

Ngoài ra, Quảng Trị còn là nơi quy tụ nhiều dự án LNG và nhiệt điện quy mô lớn, được kỳ vọng sẽ tạo cú huých về an ninh năng lượng và thu hút đầu tư công nghiệp; trong đó, có thể kể đến: Nhà máy nhiệt điện Quảng Trạch 1 (1.403MW, do EVN đầu tư), LNG Hải Lăng giai đoạn 1 (1.500 MW, liên doanh T&T, HEC, KOGAS, KOSPO), LNG Quảng Trạch 2 và 3 (mỗi dự án 1.500 MW), cùng Nhà máy nhiệt điện Quảng Trị (1.320 MW) đang đề xuất giao EVN làm chủ đầu tư.

Tuy nhiên, hành trình ấy không thiếu những khúc quanh. Theo ông Hồ Xuân Hoè, nhiều dự án điện gió vướng mắc ở khâu đấu thầu lựa chọn nhà đầu tư có sử dụng đất, do các quy định hiện hành về quy hoạch phân khu, tỷ lệ 1/2000 chưa phù hợp với thực tế các dự án năng lượng trải dài theo tuyến. Tỉnh đã có kiến nghị các Bộ: Công Thương, Tài chính, Nông nghiệp và Môi trường, Xây dựng và báo cáo Thủ tướng xem xét tháo gỡ.

Theo Điểm b, Khoản 3 và Khoản 4, Điều 126 Luật Đất đai (sửa đổi), việc mời thầu lựa chọn nhà đầu tư thực hiện các dự án sử dụng đất phải gắn với quy hoạch chi tiết hoặc quy hoạch phân khu 1/2000.

Trong khi đó, các dự án điện gió đa phần theo tuyến (đặt tua-bin rải rác theo địa hình) không phù hợp để lập quy hoạch phân khu kiểu "đô thị" như quy định.

Hệ quả là nhiều dự án điện gió tuy đã có chủ trương, thậm chí hoàn tất khảo sát kỹ thuật, nhưng vẫn không thể tổ chức lựa chọn nhà đầu tư, chậm tiến độ và lỡ mất thời cơ bán điện lên lưới.

"Bên cạnh đó, tỉnh cũng đã đề xuất giao EVN làm chủ đầu tư Dự án Nhiệt điện Quảng Trị và LNG Quảng Trạch 3 – nhằm đảm bảo đồng bộ cơ sở hạ tầng, tiết kiệm chi phí, tận dụng nhân lực đã có kinh nghiệm với Quảng Trạch 1, 2 và củng cố vai trò EVN trong đảm bảo an ninh cung ứng điện quốc gia" – ông Hòe cho biết.

Không chỉ có lợi thế tài nguyên về năng lượng, Quảng Trị còn thể hiện quyết tâm rõ rệt trong tổ chức thực hiện. Trong buổi làm việc với Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Hoàng Long ngày 28/7, địa phương đã nêu rõ nhiều khó khăn trong công tác quy hoạch và lựa chọn nhà đầu tư. Cụ thể, việc áp dụng các quy định về đấu thầu, quy hoạch chi tiết tỷ lệ 1/2.000 với các dự án điện gió đang gây vướng mắc lớn.

Tỉnh đã có văn bản kiến nghị Bộ Công Thương, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Bộ Tài chính và Chính phủ xem xét đặc thù riêng của các dự án năng lượng, cho phép áp dụng cơ chế linh hoạt để đẩy nhanh tiến độ, tránh lãng phí tài nguyên và cơ hội đầu tư. Đồng thời, đề xuất giao EVN làm chủ đầu tư các dự án lớn như Nhà máy nhiệt điện Quảng Trị và LNG Quảng Trạch III để tận dụng hạ tầng chung và kinh nghiệm triển khai các dự án liền kề.

Điểm đáng chú ý là quan điểm của Thứ trưởng Nguyễn Hoàng Long: "Quy hoạch và quyết định chủ trương đầu tư là thẩm quyền của các tỉnh". Ông nhấn mạnh, "mong muốn các địa phương chủ động, phối hợp và chia sẻ liên tục để đẩy nhanh tiến độ các dự án, hòa vào dòng năng lượng quốc gia".

Chính từ sự đồng bộ giữa năng lực tài nguyên, năng lực hành chính, năng lực huy động vốn, Quảng Trị mới đang từng bước biến "thiên thời – địa lợi – nhân hòa" thành hiện thực. Trong một bức tranh đầy sóng gió của biến đổi khí hậu, việc biến "nắng gắt – gió Lào" thành trụ cột phát triển đã cho thấy tầm nhìn của một vùng đất đang đi đầu trong chuyển đổi năng lượng và kiến tạo tương lai xanh.