Với các ưu điểm vượt trội so với các loại hình vận tải khác như: vận tải đường dài với khối lượng lớn, ổn định, an toàn, ít gây ô nhiễm môi trường, tiết kiệm đất, thích hợp với đại đa số các tầng lớp dân cư, vận tải đường sắt ngày càng trở nên thiết yếu đối với sự phát triển kinh tế-xã hội của đất nước.

Hiện nay, Tổng công ty Đường sắt Việt Nam đang được Nhà nước giao trực tiếp quản lý tài sản kết cấu hạ tầng đường sắt với 15 tuyến đường sắt đi qua 34 tỉnh, thành phố bao gồm hơn 3.160 km đường sắt, trong đó có hơn 2.646 km đường chính tuyến, đường nhánh và hơn 514 km đường ga, nhánh, bao gồm 3 loại khổ đường 1.000 mm, 1.435 mm, khổ đường lồng 1.000 mm và 1.435 mm với 297 nhà ga.

Ngoài ra, tại mỗi tuyến đường sắt có rất nhiều điểm du lịch, danh lam thắng cảnh, các điểm du lịch tâm linh nổi tiếng trên cả nước. Điều đó cho thấy đường sắt Việt Nam có lợi thế và tiềm năng trong việc phát triển du lịch trong cả nước.

Theo số liệu của Tổng cục Du lịch, năm 2018, tổng lượng khách du lịch của Việt Nam là 95,497 triệu lượt khách với tổng doanh thu ngành du lịch là 637.000 tỷ đồng. Trong khi đó, tổng khối lượng vận chuyển hành khách năm 2018 của Tổng công ty Đường sắt Việt Nam là hơn 8,6 triệu lượt khách (tương đương với 9,1% lượng khách du lịch), tổng doanh thu là 2.814 tỷ đồng (tương đương với 0,44% tổng doanh thu khách du lịch).

Việc vận chuyển hành khách phục vụ du lịch của Tổng công ty Đường sắt Việt Nam hầu hết tập trung vào dịp nghỉ Hè (bắt đầu từ tháng 5 cho đến hết tháng 8 hằng năm) và chủ yếu phục vụ các đoàn khách lẻ từ 10 – 20 người.

Theo thống kê, mức chi phí của khách du lịch dành cho các phương tiện đi lại chiếm tỷ lệ 25% trên tổng chi phí của mỗi du khách. Do đó, ngành đường sắt còn nhiều công việc cần làm để hỗ trợ hành khách lựa chọn du lịch bằng phương tiện đường sắt.

Theo Bộ Giao thông vận tải, căn cứ Quyết định số 214/QĐ-TTg ngày 10/2/2015 của Thủ tướng Chính phủ về việc phê duyệt điều chỉnh Chiến lược phát triển giao thông vận tải đường sắt Việt Nam đến năm 2020, tầm nhìn đến năm 2050, ngành đường sắt cần: “Phát triển hệ thống giao thông vận tải đường sắt đồng bộ cả về kết cấu hạ tầng, tổ chức quản lý khai thác vận tải, công nghiệp và dịch vụ với trình độ cao; đảm bảo hoạt động giao thông vận tải đường sắt thông suốt, trật tự, an toàn, chính xác, nhanh chóng, thuận tiện và hiệu quả; tạo thành động lực thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội, phục vụ sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, đáp ứng yêu cầu hội nhập khu vực và quốc tế, bảo đảm quốc phòng, an ninh và bảo vệ môi trường”.

Để đạt được mục tiêu trên là đặc biệt khó khăn đối với ngành đường sắt, bởi theo số liệu thống kê năm 2018, sản lượng vận chuyển hành khách của đường sắt là 8,6 triệu lượt hành khách, chỉ chiếm tỷ lệ 0,2% trên tổng số 4.081 triệu lượt khách của cả nước.

Vì vậy, việc xây dựng Đề án cải thiện hạ tầng và chất lượng dịch vụ đường sắt phục vụ khách du lịch thực sự cần thiết nhằm xây dựng lộ trình và các kế hoạch cụ thể nhằm nâng cao khả năng hỗ trợ, phát triển du lịch, từ đó nâng cao sản lượng và thị phần vận tải đường sắt đáp ứng theo Quyết định số 214/QĐ-TTg./.