Mỹ và Indonesia tìm kiếm mối quan hệ hợp tác mới

Tổng thống Indonesia Joko Widodo (phải) và Phó Tổng thống Mỹ Mike Pence (trái) trong một cuộc họp báo tại Jakarta. Ảnh: EPA/TTXVN

Trong hai nhiệm kỳ của cựu Tổng thống Indonesia, Susilo Bambang Yudhoyono, và những năm đầu nhiệm kỳ của Tổng thống Joko Widodo, Mỹ và Indonesia đã nỗ lực để xây dựng một mối quan hệ song phương gần gũi hơn.

Năm 2010, Mỹ và Indonesia đã ký hiệp định đối tác toàn diện giữa hai nước, tạo khuôn khổ để thúc đẩy mối quan hệ chặt chẽ hơn về kinh tế, an ninh và giao lưu nhân dân. Chính quyềnTổng thống Obama sau đó vẫn tiếp tục theo đuổi chính sách tăng cường quan hệ với Indonesia với Hiệp địnnh Đối tác Chiến lược Mỹ-Indonesia vào năm 2015.

Các quan chức Mỹ hy vọng các mối quan hệ trên sẽ giúp thúc đẩy vai trò lớn hơn của Indonessia trong khu vực đối với những thách thức an ninh chủ yếu. Mỹ cũng hy vọng về một kỷ nguyên mới trong quan hệ song phương gần gũi với Indonesia giống như quan hệ của Washington với các đối tác khác trong khu vực như Malaysia và Singapore. 

Tuy nhiên, mối quan hệ chiến lược song phương này đã không đạt được những mục tiêu cao siêu này. Thậm chí, trong khuôn khổ đối thoại chiến lược cấp cao hàng năm được thiết lập năm 2015, lãnh đạo hai nước vẫn còn chưa gặp nhau.

Tổng thống Yudhoyono khi đó đã xây dựng mối quan hệ sâu sắc hơn với Mỹ, nhưng Jakarta vẫn duy trì chính sách xây dựng tình hữu nghị khi không lựa chọn bất kỳ bên nào trong các cuộc đấu tranh quyền lực khu vực. 

Khi lên nắm quyền, Tổng thống Joko Widodo ít quan tâm tới vai trò của một nhà lãnh đạo khu vực và toàn cầu và mối quan hệ kinh tế gần gũi với Mỹ nhìn chung cũng dậm chân tại chỗ.

Dưới nhiệm kỳ của Tổng thống Joko Widodo, các nhà đầu tư nước ngoài thường không biết chắc chắn về việc Tổng thống Joko Widodo có ý định khuyến khích đầu tư nước ngoài hay không hay chỉ bó hẹp vào các chính sách dân tộc chủ nghĩa.

Tổng thống Joko Widodo vẫn cho thấy sự kín đáo về các vấn đề quyền, lập trường mà hiện nay trùng hợp với cách tiếp cận của chính quyền Tổng thống Trump, trong đó tập trung vào chính sách đối ngoại dựa trên quyền lợi và chủ quyền.

Chính quyền Tổng thống Joko Widodo đang nỗ lực để có một cách tiếp cận cứng rắn hơn đối với nạn cướp biển và tội phạm xuyên quốc gia ở Đông Nam Á. Tổng thống  Joko Widodo thường nhắc tới sự cần thiết phải đấu tranh hiệu quả với các hoạt động phạm pháp trên vùng biển Đông Nam Á, trong đó có cướp biển, nạn buôn người, buôn lậu ma túy và đánh bắt bất hợp pháp.

Những lợi ích an ninh chung này sẽ chỉ trở nên rõ ràng hơn trong nhiệm kỳ của Tổng thống Trump. Kể từ khi tổ chức Hồi giáo (IS) tự xưng bị đánh bật ra khỏi khu vực chiếm đóng ở Trung Đông, một số tay súng nước ngoài đã từng tham gia chiến đấu ở Syria và Iraq có thể chạy trốn về nước hoặc tìm các cơ sở mới ở Đông Nam Á.

Do đó, mối đe dọa về phiến quân Hồi giáo có thể tăng lên ở khắp Đông Nam Á trong những năm tới. Tới lúc đó, những tranh chấp về việc quân sự hóa nhanh chóng ở Biển Đông cũng có thể sẽ tăng lên. Và mặc dù Tổng thống Joko Widodo tuyên bố tập trung vào vấn đề cướp biển và các hoạt động hàng hải bất hợp pháp khác, Indonesia và các quốc gia Đông Nam Á khác vẫn đang phải vật lộn với những mối đe dọa an ninh phi truyền thống này.

Như những gì đã được đưa ra trong một bản báo cáo đặc biệt của Hội đồng Đối ngoại Mỹ, tiếp tục phát triển mối quan hệ Mỹ-Indonesia, giao dịch, hợp tác dựa trên những lợi ích an ninh chung này - thay vì nói về các mục tiêu cao cả - có thể thúc đẩy mối quan hệ chiến lược song phương một cách ổn định. 

Để cải thiện mối quan hệ chiến lược này, Washington và Jakarta - với sự trợ giúp của Australia và các cường quốc trong khu vực khác - nên tiến hành nhiều bước. Trước tiên, Mỹ nên khuyến khích Indonesia đi tiên phong trong việc thúc đẩy đạt một quan điểm chung của ASEAN về Bộ quy tắc ứng xử trên Biển Đông (COC).

 

 Đối với cuộc chiến chống lại mối đe dọa các cuộc tấn công của tổ chức khủng bố liên quan đến IS, Mỹ sẽ giúp Indonesia ban hành các biện pháp mạnh mẽ để xác định vị trí, theo dõi những chiến binh từng tham gia IS từ lãnh thổ người Hồi giáo ở Trung Đông và xác định thêm các chiến binh Indonesia có mối liên hệ với IS.

Về phần mình, Bộ Tài chính Mỹ nên tiếp tục xác định những kẻ khủng bố và để đưa vào danh sách công dân bị chỉ định trừng phạt đặc biệt. Nhiều chiến binh Hồi giáo sẽ đến Đông Nam Á khi mà tổ chức IS bị đánh bật ra khỏi thành trì ở Trung Đông.

Ngoài ra, Mỹ đôi khi cũng nên đề nghị tham gia vào các cuộc tuần tra chung trên biển Sulu-Celebes với Indonesia, Malaysia và Philippine, giúp chống lại các nhóm phiến quân và cướp biển. Những vùng biển này vô cùng quan trọng đối với cả các nhóm cướp biển và các nhóm chiến binh và nổi tiếng với tội phạm xuyên quốc gia và các hoạt động phạm pháp.

Nếu không có tuần tra trên biển, các nhóm quân đội khủng bố có mối liên hệ với IS sẽ có thể chuyển người qua Đông Nam Á một cách dễ dàng. Tháng 5/2016, Indonesia đồng ý bắt đầu phối hợp tuần tra vùng biển biên giới tại vùng biển Sulu-Celebes với các lực lượng của Malaysia và Philippines.

Tuy nhiên, các cuộc tuần tra không diễn ra đều đặn và quy mô vẫn còn nhỏ. Ba nước Đông Nam Á này, với sự giúp đỡ của Mỹ, nên tạo điều kiện để các tàu thuyền có thể theo dõi các nhóm hải tặc (hoặc các nhóm phiến quân giả làm cướp biển) vào lãnh hải của nhau.

Mối quan hệ an ninh giữa Jakarta và Washington thực sự có tiềm năng lớn và có thể trở nên mạnh mẽ hơn trong ba năm tới. Tuy nhiên, mối quan hệ kinh tế song phương thì không giống vậy bởi chủ nghĩa dân tộc về kinh tế đang trở nên thịnh hành ở cả Mỹ và Indonesia.

Điều tốt nhất có thể làm đối với Jakarta và Washington là hai bên chỉ cần đơn giản ngăn chặn bất kỳ sự đi xuống nào của mối quan quan hệ kinh tế song phương mà có thể xảy ra do những hạn chế mới về đầu tư nước ngoài ở Indonesia hoặc thuế quan của Mỹ áp dụng cho các mặt hàng xuất khẩu của Indonesia.

Đây là một mục tiêu đáng giá và có thể giúp đầu tư của Mỹ vào Indonesia tiếp tục tăng lên. Điều này có thể được thực hiện với nhiều bước. Hai bên nên đàm phán một hiệp định đầu tư song phương để duy trì mối quan hệ kinh tế.

Đầu tư lớn hơn khiến các công ty Mỹ có ảnh hưởng nhiều hơn tới chính quyền Tổng thống Joko Widodo. Đầu tư tăng cũng có thể giúp giảm chủ nghĩa dân tộc kinh tế phổ biến ở Indonesia, nếu Tổng thống Joko Widodo cũng muốn dòng đầu tư mới và gắn kết nó với tăng trưởng, cải hiện hạ tầng và việc làm.

Nhà Trắng cũng nên đưa ra một định nghĩa công khai rõ ràng hơn về các cư xử thương mại lạm dụng hơn là đơn giản chỉ điều hành thặng dư thương mại với Mỹ. Cuối cùng, hai quốc gia nên tổ chức đối thoại cấp bộ trưởng theo kế hoạch, bao gồm đối thoại chiến lược của Bộ Thương mại Mỹ và sử dụng các thuộc thảo thuận để làm giảm mối quan ngại về cân bằng thương mại hai bên. Bản thân đối thoại có thể giúp ngăn cản sự suy thoái của mối quan hệ kinh tế giữa hai nước.

Khi mối quan hệ kinh tế và chiến lược Mỹ-Indonesia tránh được những ảo tưởng và tập trung vào ba mục tiêu an ninh riêng biệt sẽ giúp thúc đẩy lợi ích của cả hai nước. Ngoài, việc tập trung định hình mối quan hệ  về an ninh, Washington và Jakarta nên cùng nhau thúc đẩy hợp tác để duy trì mối quan hệ kinh tế hiện nay.

Bất kỳ chiến lược kinh tế dài hạn nào của Mỹ đối với Đông Nam Á cần phải tính đến Indonesia là nền kinh tế lớn nhất trong khu vực và vẫn là thị trường tiềm năng đối với các công ty Mỹ./.

TTXVN