Bên trong nhà máy của Nhà sản xuất máy bay Trung Quốc Comac. Ảnh: comac.cc

Ngày 28/5, tờ New York Times đưa tin Mỹ đã đình chỉ xuất khẩu một số công nghệ then chốt cho Trung Quốc, trong đó có công nghệ liên quan đến động cơ máy bay bán cho tập đoàn hàng không thương mại Trung Quốc (COMAC), doanh nghiệp nhà nước đang phát triển máy bay dân dụng nhằm cạnh tranh với các hãng sản xuất máy bay hàng đầu thế giới như Airbus và Boeing.

Đây được xem là động thái đáp trả của Washington trước các hạn chế gần đây mà Bắc Kinh áp đặt đối với việc xuất khẩu các khoáng sản quan trọng sang Mỹ.

Cụ thể, Bộ Thương mại Mỹ xác nhận đang rà soát các hoạt động xuất khẩu những công nghệ có ý nghĩa chiến lược với Trung Quốc. Thông báo của bộ nêu rõ: “Đã đình chỉ giấy phép xuất khẩu hiện hành hoặc áp dụng yêu cầu cấp phép bổ sung trong thời gian rà soát đối với một số trường hợp”. Một số thiết bị hàng không được cho là nằm trong danh mục bị ảnh hưởng.

Theo các nguồn thạo tin được New York Times trích dẫn, một trong những trường hợp cụ thể bị ảnh hưởng là COMAC. Tập đoàn này hiện phụ thuộc vào công nghệ nhập khẩu từ Mỹ do Trung Quốc vẫn chưa phát triển được động cơ hàng không nội địa đáp ứng tiêu chuẩn thương mại. COMAC đang nỗ lực phát triển dòng máy bay C919 nhằm cạnh tranh với các mẫu máy bay thân hẹp bán chạy nhất của Airbus và Boeing nhưng phụ thuộc vào nguồn cung các linh kiện thiết yếu như động cơ LEAP-1C của liên doanh giữa GE Aerospace (Mỹ) và Safran (Pháp).

GE Aerospace lần đầu được cấp phép bán động cơ LEAP cho COMAC vào năm 2014. Đến đầu năm 2020 trong nhiệm kỳ đầu của Tổng thống Donald Trump, chính quyền Mỹ từng cân nhắc từ chối gia hạn giấy phép này nhưng sau đó đã đồng ý phê duyệt vào phút chót.

Máy bay C919 chính thức đi vào khai thác thương mại nội địa ở Trung Quốc từ năm 2023, một năm sau khi đạt chứng nhận an toàn trong nước. Theo dữ liệu từ hãng phân tích hàng không ch-aviation, hiện có 18 chiếc đang được khai thác, chủ yếu phục vụ các tuyến bay nội địa và đến Hong Kong (Trung Quốc).

COMAC hiện chưa đưa ra phản hồi chính thức trước thông tin đăng tải trên New York Times. Trong khi đó, người phát ngôn Đại sứ quán Trung Quốc tại Washington bày tỏ quan ngại về việc Mỹ mở rộng quá mức “khái niệm an ninh quốc gia" và "áp dụng các biện pháp kiểm soát xuất khẩu có thể gây ảnh hưởng đến Trung Quốc".

Bên cạnh thiết bị hàng không, lĩnh vực cung ứng phần mềm cũng chịu tác động nặng nề bởi chính sách siết chặt xuất khẩu sang Trung Quốc của Mỹ. Cụ thể, Chính phủ Mỹ đã yêu cầu các công ty cung cấp phần mềm thiết kế chất bán dẫn ngừng cung cấp cho Trung Quốc nếu không có giấy phép xuất khẩu. Một nguồn tin thân cận cho biết Bộ Thương mại Mỹ đã gửi thông báo yêu cầu các nhà phát triển phần mềm thiết kế điện tử (EDA), gồm Cadence, Synopsys và Siemens EDA, tạm dừng cung cấp công nghệ cho Trung Quốc, ngoại trừ những trường hợp được xem xét cụ thể. Điều này cho thấy đây không phải là một lệnh cấm toàn diện.

Mặc dù phạm vi điều chỉnh của chính sách mới chưa rõ ràng, song bất kỳ động thái nào nhằm gián đoạn quan hệ thương mại giữa các công ty phần mềm Mỹ và Trung Quốc đều có thể làm sụt giảm lợi nhuận của các công ty Mỹ, đồng thời giáng đòn mạnh vào ngành thiết kế chip của Trung Quốc vốn phụ thuộc lớn vào phần mềm EDA hàng đầu thế giới do Mỹ phát triển.

Thị trường Trung Quốc hiện chiếm khoảng 16% doanh thu hằng năm của Synopsys và 12% của Cadence. Cả hai công ty này đều cung cấp công cụ thiết kế vi xử lý cho các hãng như Nvidia, Qualcomm và Intel của Mỹ.