Mồ hôi đổi lấy mùa xuân

Tôi trở lại Đồng Tháp vào những ngày giáp Tết, khi cái nắng miền Tây không còn gắt gỏng mà dịu xuống, trải vàng lên những cánh đồng lúa. Con đường về phường biên giới Hồng Ngự mở ra trước mắt tôi một miền ký ức rất khác với nhịp sống hối hả nơi phố thị. Ở đó, gió mang mùi lúa chín, mùi bùn, mùi khói bếp chiều và cả mùi thời gian lắng đọng qua bao thế hệ.

Người miền Tây hay nói, Tết không chỉ ở trong nhà, mà Tết còn nằm ngoài đồng và quả thật, khi tôi đặt chân đến xã Thường Phước, giữa mùa thu hoạch vụ Đông Xuân, Tết hiện ra rất rõ trên những bao lúa vàng ươm nằm rải rác giữa cánh đồng mênh mông hàng trăm héc ta.

Giữa khung cảnh ấy, máy gặt đập liên hợp hoạt động liên hồi, tiếng động cơ hòa cùng tiếng người gọi nhau í ới. Nhưng điều khiến tôi bất chợt dừng lại, không phải là những cỗ máy hiện đại, mà là hình ảnh tưởng chừng chỉ còn trong ký ức: những chiếc xe trâu lầm lũi kéo lúa giữa đồng.

Từ cuối bờ ruộng, anh Lê Văn Nghĩa điều khiển con trâu kéo chiếc xe gỗ chở đầy bao lúa tiến về điểm tập kết. Dáng người anh gầy gò, nước da sạm nắng, ánh mắt hiền như chính con trâu đang bước từng nhịp chậm rãi. Cạnh xe trâu của anh Nghĩa, thêm bốn chiếc xe trâu khác nối đuôi, tạo thành một dòng chảy rất riêng giữa cánh đồng hiện đại.

Người dẫn đường bảo tôi: “Ở đây giờ hiếm lắm rồi đó, nhưng mấy anh này vẫn còn giữ nghề kéo lúa bằng xe trâu”.

Anh Nghĩa kể, gia đình anh ba đời nuôi trâu, từ khi còn nhỏ, anh đã theo cha ra đồng, quen tiếng trâu thở, quen nhịp bánh xe lăn trên bờ ruộng. Hơn 30 năm gắn bó, con trâu với anh không chỉ là kế sinh nhai, mà là bạn đồng hành. Ngoài nuôi trâu sinh sản, cứ đến mùa gặt, anh lại hành nghề kéo lúa thuê, mỗi ngày thu nhập từ 500.000 đến 800.000 đồng, đủ để lo cho gia đình, đủ để cái Tết thêm phần tươm tất. Anh cười hiền, nói rằng nghề này không giàu, nhưng sống được, mà vui.

Anh Trương Văn Bằng cũng là một trong số ít người còn gắn bó với xe trâu kéo lúa, anh nuôi đàn trâu 9 con; trong đó có 3 con làm chính mỗi mùa gặt. Tùy quãng đường gần xa, mỗi bao lúa được trả công từ 7.000 đến 10.000 đồng. Một chuyến xe trâu chở trung bình 15–18 bao, tương đương gần một tấn lúa và có thể đi nhiều chuyến trong ngày.

“Tính ra mỗi ngày cũng hơn 500.000 đồng”, anh Bằng nói, tay thoăn thoắt buộc lại sợi dây thừng đã sờn.

Theo anh Bằng, trâu khoảng 4 năm tuổi là có thể tập kéo, mỗi chiếc xe trâu chỉ có một người phụ trách: vừa là người điều khiển, vừa là người bốc vác. Công việc nặng nhọc, lưng áo ướt mồ hôi, nhưng đổi lại là niềm vui rất riêng, niềm vui của người được sống với nghề mình yêu, trên chính mảnh đất mình gắn bó từ thuở lọt lòng.

Những người kéo xe trâu thường đi làm theo nhóm, họ giúp nhau bốc lúa, đẩy xe khi gặp dốc, chia nhau từng ngụm nước giữa trưa nắng. Cái tình ấy, có lẽ chỉ còn tìm thấy trên những cánh đồng như thế này.

Kéo lúa bằng xe trâu là nghề thời vụ, mỗi vụ lúa kéo dài chừng 20 ngày, nếu trâu khỏe, người siêng, một xe trâu có thể đi 7–10 chuyến mỗi ngày. Kết thúc mùa vụ, mỗi xe mang về hơn 10 triệu đồng, khoản thu không lớn, nhưng đủ để trang trải cuộc sống, sắm sửa cho gia đình một cái Tết đủ đầy.

Người làm nghề bảo rằng, trâu làm việc nặng nên phải chăm kỹ, ăn uống phải đủ, trưa nắng phải cho trâu xuống mương nằm nước nghỉ ngơi, để lấy lại sức. Chi phí nuôi không nhiều, chủ yếu là công sức, nên họ hay nói vui: “Nghề này là xuất công làm lời”.

Vì gắn bó lâu năm, những người kéo xe trâu có nhiều mối quen, mỗi mùa gặt, chẳng cần quảng cáo, chủ ruộng tự tìm đến, đó không chỉ là giao dịch, mà là sự tin cậy, là tình nghĩa đã bền chặt qua năm tháng.

Xưa kia, con trâu là đầu cơ nghiệp của nhà nông miền Tây, cày bừa, kéo lúa, vận chuyển… đều nhờ vào sức trâu. Nhưng cùng với thời gian, Đồng Tháp đẩy mạnh cơ giới hóa nông nghiệp, máy móc thay thế dần từ khâu gieo sạ đến thu hoạch, xe chở lúa gắn động cơ, bánh xích hiện đại xuất hiện ngày càng nhiều. Thế nhưng, ở phường Hồng Ngự, vẫn còn những người nông dân chọn xe trâu, không phải vì rẻ hơn, mà vì nghĩa tình.

Ông Giang Văn Ngầu (xã Thường Phước) suốt nhiều năm qua vẫn thuê xe trâu kéo lúa cho hơn 30 công ruộng của mình, ông nói, ngày trước máy móc chưa có, chính những chiếc xe trâu đã giúp ông vượt qua những mùa lúa vất vả nhất. “Giờ có máy rồi, nhưng bỏ xe trâu sao đành”, ông bộc bạch.

Giữa nhịp sống hiện đại, hình ảnh con trâu đi trước, cái cày theo sau ngày càng hiếm. Bởi vậy, những chiếc xe trâu kéo lúa nối đuôi nhau trên cánh đồng biên giới Hồng Ngự trở thành một lát cắt quý giá của miền Tây hôm nay, nơi quá khứ và hiện tại cùng song hành.

Với người từ xa như tôi, đó không chỉ là một hình ảnh đẹp, mà là một ký ức sống động. Giữa mùa xuân đang về, tiếng bánh xe trâu lăn trên bờ ruộng như nhịp đập chậm rãi của miền quê, nhắc nhớ về những giá trị bền bỉ, lao động, nghĩa tình và sự thủy chung với đất đai.

Có lẽ, chính những điều tưởng như nhỏ bé ấy đã làm nên hồn vía của Đồng Tháp, một miền đất mà mỗi lần trở lại, người ta không chỉ mang theo hành lý, mà còn mang về cả một khoảng lặng rất riêng.