Nhưng ẩn dưới vẻ hiền hòa ấy là một thách thức ngày càng lớn: ngập lụt do mưa lớn. Biến đổi khí hậu khiến mưa ngày thêm thất thường, trong khi bê tông hóa nhanh chóng làm mất đi khả năng thấm nước tự nhiên của đất. Để ứng phó, thủ đô của Bỉ không chỉ xây dựng công trình chống ngập mà còn thay đổi cách suy nghĩ, coi nước mưa không phải là mối đe dọa, mà là nguồn tài nguyên cần được quản lý thông minh.

Các hồ nhỏ trở thành bể tràn chống ngập mỗi khi trời mưa to. Ảnh: Hương Giang - PV TTXVN tại Bỉ

Trong một buổi làm việc với chuyên gia Michaël Antoine thuộc Cơ quan Môi trường Brussels, phóng viên TTXVN tại Bỉ được chứng kiến rõ điều đó qua một mô hình thực tế ngay giữa trung tâm thành phố. Ông Antoine dẫn nhóm phóng viên tới một khoảng sân xanh mướt nằm giữa những tòa nhà chung cư cao tầng. Trên thảm cỏ xanh, đám trẻ chạy nhảy, đá bóng. Người lớn thong thả dắt chó đi dạo. Còn vào những ngày nắng, người ta trải khăn trên cỏ, nằm đọc sách, phơi nắng.

Trong nhiều thập kỷ, Brussels hiếm khi phải đối diện với những trận lũ lớn như các khu vực khác của Bỉ, chủ yếu vì những cơn mưa với cường độ mạnh thường không tập trung tại địa bàn này. Tuy nhiên, sự “may mắn” đó không thể che mờ thực trạng đáng lo: nguy cơ ngập lụt đang tăng lên, và nguyên nhân chính không chỉ ở thời tiết mà còn ở chính sự phát triển đô thị.

Trong vòng 50 năm qua, mức độ bê tông hóa tại Brussels đã tăng gấp đôi. Những khu đất vốn có khả năng thấm nước tự nhiên nay bị bê tông, gạch lát và sàn nhựa phủ kín. Tất cả lượng nước vốn có thể thẩm thấu vào lòng đất nay dồn thẳng vào hệ thống thoát nước được xây dựng hơn một thế kỷ trước, làm gia tăng nguy cơ tràn ngập tầng hầm và đường phố. Chuyên gia Antoine khẳng định rằng dù lượng mưa trong 1 thế kỷ qua tăng khoảng 10%, nhưng yếu tố đô thị hóa mới là tác nhân lớn nhất khiến thành phố đối diện rủi ro.

Ông Michaël Antoine, chuyên gia chống ngập thuộc Cơ quan Môi trường Brussels, giới thiệu cửa xả lũ trong sân chơi của khu dân cư. Ảnh: Hương Giang - PV TTXVN tại Bỉ

Để ứng phó, Brussels triển khai một chiến lược đa tầng, với sự phối hợp chặt chẽ giữa cơ quan môi trường, đơn vị quản lý thoát nước và cơ quan quy hoạch đô thị. Thành phố phòng ngừa bằng cách đưa rủi ro ngập lụt vào quy hoạch xây dựng ngay từ đầu, bảo vệ thành phố bằng những giải pháp trả lại không gian cho nước, bao gồm các bể chứa khổng lồ nằm dưới lòng đất và khoảng xanh trên mặt đất, giúp giữ nước tạm thời rồi đưa dần xuống đất. Khi không thể tránh khỏi ngập, kế hoạch ứng phó khủng hoảng cũng đã được chuẩn bị, từ hệ thống cảnh báo lũ đến rào chắn nước và cứu hộ. Mục tiêu xuyên suốt là giảm áp lực lên hệ thống thoát nước bằng cách giữ nước mưa lại nơi nó rơi xuống, thay vì để dồn đột ngột vào cống.

Cùng với đó, Brussels sử dụng công nghệ hiện đại để dự báo và điều phối dòng nước. Các nghiên cứu từ Viện Khí tượng Hoàng gia cho phép mô phỏng 2D toàn thành phố nhằm xác định nơi nước sẽ tích tụ, độ sâu và tốc độ nước ra sao. Mạng lưới đo từ xa được đặt tại các tuyến cống và sông, gửi dữ liệu thời gian thực để các kỹ sư có thể điều chỉnh vận hành. Hệ thống thoát nước vốn chỉ vận hành “tĩnh” đang từng bước chuyển sang “động”, nghĩa là tự điều chỉnh theo dự báo thời tiết để tối ưu hóa khả năng trữ nước.

Mưa lớn sẽ biến khu vực này thành bể tràn hứng nước từ mái các tòa chung cư, rồi nước thoát xuống đất qua các cửa xả. Ảnh: Hương Giang - PV TTXVN tại Bỉ