“Luật Đô thị đặc biệt khi được Quốc hội thông qua sẽ là nền tảng pháp lý quan trọng, định hình mô hình quản trị đại đô thị như Thành phố Hồ Chí Minh trong giai đoạn phát triển mới - trở thành trung tâm kinh tế, tài chính, khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo tầm cỡ khu vực và quốc tế”. Đây là nội dung được Phó Chủ tịch UBND Thành phố Hồ Chí Minh Nguyễn Mạnh Cường nhấn mạnh tại hội thảo tham vấn ý kiến chuyên gia, nhà khoa học, trí thức tiêu biểu về dự thảo dự án Luật Đô thị đặc biệt, do UBND Thành phố Hồ Chí Minh tổ chức ngày 22/5.

Theo ông Nguyễn Mạnh Cường, hiện nay, Thành phố Hồ Chí Minh đã và đang được Trung ương tạo nhiều điều kiện thông qua các nghị quyết về thí điểm cơ chế, chính sách đặc thù, qua đó mang lại nhiều thành tựu quan trọng, tạo tiền đề khai thác hiệu quả tiềm năng. Tuy nhiên, các cơ chế thí điểm vốn bị giới hạn về thời gian và đôi khi thiếu đồng bộ với hệ thống pháp luật chung và chưa hình thành được một khung thể chế đồng bộ, ổn định và lâu dài. Chính vì vậy, yêu cầu khách quan đặt ra lúc này là phải chuyển từ cách tiếp cận “thí điểm” sang xây dựng một khung pháp lý đặc biệt vượt trội, ổn định lâu dài nhằm hình thành một mô hình quản trị đô thị hiện đại, trở thành “đột phá của đột phá” để tạo cho Thành phố Hồ Chí Minh bứt phá mạnh mẽ trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc.

Bản dự thảo mới nhất của Luật Đô thị đặc biệt (cập nhật tới ngày 19/5) được xây dựng với 9 chương, 45 điều. Theo các chuyên gia, phần lớn nội dung trong quy định của Luật Đô thị đặc biệt đều gắn với tính đặc thù của Thành phố Hồ Chí Minh nên việc giới hạn phạm vi áp dụng chỉ đối với Thành phố Hồ Chí Minh là phù hợp yêu cầu thực tiễn. Các nội dung chế định trong luật cụ thể, chi tiết để thực thi mà không cần sự hướng dẫn thông qua Nghị định của Chính phủ; thông tư của các bộ, ngành. Đây là bước tiến quan trọng trong cách ban hành luật của Quốc hội.

Góp ý tại hội thảo, Tiến sỹ Trần Du Lịch, Ủy viên Hội đồng Tư vấn chính sách tài chính - tiền tệ quốc gia, nguyên Viện trưởng Viện Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh cho biết, hiện nay, có 4 nghị quyết của Quốc hội đang còn hiệu lực về cơ chế, chính sách đặc thù cho Thành phố Hồ Chí Minh là: Nghị quyết 98, Nghị quyết 260 riêng cho Thành phố; Nghị quyết 188 về đường sắt đô thị áp dụng chung cho cả Hà Nội và Nghị quyết 222 về Trung tâm Tài chính quốc tế tại Việt Nam áp dụng cho cả Đà Nẵng.

Theo Tiến sỹ Trần Du Lịch, nên lựa chọn những nội dung cơ bản của các nghị quyết, liên quan đến cơ chế phân cấp phân quyền cho địa phương và thẩm quyền ban hành quy phạm pháp luật của địa phương để đưa vào Luật Đô thị đặc biệt. Luật Đô thị đặc biệt áp dụng cho Thành phố Hồ Chí Minh lần này là cơ hội để xử lý ở mức cao nhất sự tồn tại của cơ chế “lồng ghép công vụ” và “ lồng ghép ngân sách nhà nước” giữa Trung ương và địa phương dẫn đến cơ chế “xin-cho”. Bỏ lỡ cơ hội này là rất đáng tiếc.

Chuyên gia quy hoạch, Tiến sỹ Ngô Viết Nam Sơn cũng nhìn nhận, việc xây dựng Luật Đô thị đặc biệt cho Thành phố Hồ Chí Minh trong bối cảnh hiện nay là “thiên thời - địa lợi - nhân hòa” khi Thành phố Hồ Chí Minh sau hợp nhất với Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu đã là một siêu đô thị với không gian mở rộng, cộng hưởng tiềm năng, thế mạnh của ba địa phương trước đây, tạo dư địa mới, động lực tăng trưởng mới cho Thành phố.

Tại hội thảo, các chuyên gia, nhà khoa học cũng trao đổi sâu về cơ chế, chính sách đề xuất trong dự thảo luật; các mô hình đột phá (gồm mô hình đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt thuộc thành phố, khu thương mại tự do, trung tâm tài chính quốc tế) và mức độ vượt trội cần thiết, điều kiện bảo đảm để các mô hình này phát huy hiệu quả trong thực tiễn.

Nhiều chuyên gia cũng đề xuất, nên quy định cụ thể trong luật về mô hình đô thị sân bay, đô thị đại học, đô thị TOD hoặc làm đậm thêm các nội dung phát triển kinh tế biển, đô thị ven sông và đô thị lấn biển để làm rõ tính chất đặc biệt của đô thị đặc biệt Thành phố Hồ Chí Minh.