Theo chuyên gia kinh tế cấp cao Qarrem Kassim thuộc Viện Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế Malaysia (ISIS), Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP), được phê chuẩn vào ngày 29/11/2022 sau nhiều năm đàm phán, tham vấn cộng đồng và sửa đổi luật pháp trong nước, đã ràng buộc Malaysia với các điều khoản hiệp định.

Điểm cốt lõi của CPTPP là hiệp định thương mại tự do (FTA) giữa 11 quốc gia quanh Vành đai Thái Bình Dương, gồm Malaysia, Canada, Mexico, Peru, Chile, New Zealand, Australia, Brunei, Singapore, Việt Nam và Nhật Bản.

So với các FTA trước đây, CPTPP không chỉ giúp các nước thành viên mở cửa nền kinh tế với toàn cầu, mà còn đảm bảo rằng các chính sách của chính phủ sẽ tạo ra một sân chơi bình đẳng giữa các công ty Malaysia và nước ngoài.

Để tự do hóa thương mại và bảo vệ nhà đầu tư mạnh mẽ hơn nữa, hiệp định sẽ tạo ra những cơ hội thúc đẩy thương mại quan trọng, cũng như khuyến khích đầu tư trong và ngoài nước. Trong khi đó, việc thực thi các điều khoản giúp thúc đẩy sự minh bạch giữa khu vực công-tư, quản trị hiệu quả sẽ giúp nâng cao uy tín quốc tế của Malaysia.

Tiêu chuẩn ESG cao hơn

CPTPP sẽ khuyến khích các doanh nghiệp Malaysia áp dụng tiêu chuẩn mạnh mẽ về môi trường, tính bền vững và quản trị (ESG), nhằm tạo điều kiện thuận lợi để tham gia vào thị trường đầu tư ESG toàn cầu đang phát triển và mở rộng chuỗi cung ứng.

Cơ hội từ CPTPP sẽ chứng minh cho việc xây dựng các chính sách công nghiệp, bao gồm các sáng kiến dựa trên đầu tư đối với các doanh nghiệp vừa và nhỏ cũng như tuân thủ ESG nghiêm ngặt hơn đối với các công ty lớn, cùng với việc tiếp tục tập trung vào hợp tác chính phủ - chính phủ (G2G), duy trì sự cởi mở để tham gia vào các dự án cơ sở hạ tầng toàn cầu, đồng thời tạo điều kiện tiếp cận với thị trường trái phiếu ESG toàn cầu.

Do đó, việc Malaysia phê chuẩn CPTPP sẽ đưa hiệp định này trở thành một phần không thể thiếu trong quá trình hội nhập kinh tế sâu rộng hơn, thúc đẩy chuỗi cung ứng toàn cầu bền vững và tăng cường hợp tác ở châu Á-Thái Bình Dương.

Trong lĩnh vực dịch vụ, CPTPP nhằm mục đích cung cấp sự công nhận lẫn nhau nhiều hơn về trình độ chuyên môn và tiêu chuẩn cấp phép giữa các quốc gia thành viên, định vị Malaysia tốt hơn như một trung tâm dịch vụ chuyên nghiệp liên quan các lĩnh vực như kế toán, luật sư, kỹ sư và chuyên gia tư vấn. 

Việc nới lỏng đi lại xuyên biên giới và cấp thị thực trên cơ sở những cam kết mạnh mẽ của hiệp định nhằm duy trì thương mại dịch vụ tự do sẽ mang lại sự thúc đẩy rất cần thiết cho khả năng cạnh tranh của ngành dịch vụ Malaysia.

CPTPP mang đến những cơ hội và lợi thế, tuy nhiên cũng có những lo ngại và hạn chế chính đáng được các nhóm lợi ích công cộng khác nhau chỉ ra. Mặc dù có rất nhiều cơ hội cho các nhà xuất khẩu nhưng chính sách công nghiệp phải xem xét tác động của thương mại tự do hơn đối với các doanh nghiệp vừa và nhỏ. 

Theo nghiên cứu đầu vào-đầu ra của SME Corp năm 2018, nhiều công ty gặp khó khăn trong mối liên kết công nghiệp chuyển tiếp yếu với các công ty lớn hơn. Trong đó, các công ty lớn mua ít hơn 10% đầu vào từ các doanh nghiệp vừa và nhỏ địa phương nhưng hơn 25% từ nhập khẩu, bất chấp các chính sách như chương trình phát triển nhà đất (VDP).

Với việc loại bỏ hoàn toàn các rào cản thương mại, mức độ cạnh tranh sản phẩm và thị trường gia tăng có thể gây bất lợi cho các doanh nghiệp vừa và nhỏ hơn nữa nếu họ không thể tăng quy mô năng suất và cạnh tranh trên bình diện quốc tế.

Các giới hạn trợ cấp

CPTPP cũng hạn chế không gian chính sách của chính phủ trong chủ nghĩa can thiệp kinh tế trực tiếp, do hiệp định cấm trợ cấp để ưu đãi các công ty trong nước hơn các nhà đầu tư nước ngoài. Các quốc gia thành viên được yêu cầu thông báo chính thức tất cả các khoản trợ cấp trong nước để tạo điều kiện minh bạch, bao gồm các chi tiết như số lượng, thời hạn và mục đích trợ cấp.

Do đó, hạn chế về trợ cấp có thể ảnh hưởng đến khả năng của chính phủ trong việc cung cấp hỗ trợ cho các doanh nghiệp vừa và nhỏ, đặc biệt nếu bị coi là phân biệt đối xử hoặc không minh bạch. Tuy nhiên, một số lĩnh vực được bảo vệ tương đối nhiều như y tế và an ninh công cộng, môi trường, dầu khí, ô tô và hậu cần phân phối.

Những vấn đề như vậy đòi hỏi phải thúc đẩy chính sách công nghiệp tập trung vào SME hơn. Việc áp dụng các chính sách dài hạn tập trung vào tạo thuận lợi cho thương mại và tín dụng quốc tế có thể hỗ trợ việc mở rộng SME như các biện pháp hỗ trợ và thúc đẩy xuất khẩu các sản phẩm và dịch vụ của SME, bảo lãnh một phần khoản vay và hỗ trợ mạnh mẽ hơn cho các ngân hàng phát triển.