Sáng ngày 9/9 tại Hà Nội, Ban Quản lý các Dự án Nông nghiệp, Bộ Nông nghiệp và Môi trường phối hợp với Tổ chức Hợp tác Quốc tế Đức (GIZ) tổ chức lễ khởi động dự án “Canh tác nông nghiệp kết hợp điện mặt trời cho nông thôn Việt Nam”. Dự án sẽ được triển khai đến năm 2027 với kỳ vọng tạo ra bước đột phá trong phát triển nông nghiệp bền vững, gắn với chuyển đổi năng lượng sạch tại khu vực nông thôn.

Trong bối cảnh Việt Nam đang vươn mình phát triển mạnh mẽ, nhu cầu đảm bảo an ninh lương thực và an ninh năng lượng ngày càng trở nên cấp thiết, đặt ra những thách thức không nhỏ về việc sử dụng hiệu quả tài nguyên, đặc biệt là đất đai. Đồng thời, với cam kết mạnh mẽ của Chính phủ tại COP26 nhằm đưa mức phát thải ròng về bằng 0 vào năm 2050, việc tìm kiếm các giải pháp sản xuất bền vững, giảm phát thải và thích ứng với biến đổi khí hậu đang là ưu tiên hàng đầu. Mô hình canh tác nông nghiệp kết hợp điện mặt trời nổi lên như một giải pháp tích hợp, cho phép tối ưu hóa hiệu quả sử dụng đất khi cùng lúc vừa sản xuất nông nghiệp vừa tạo ra năng lượng sạch trên cùng một diện tích.

Mô hình này không chỉ giúp các trang trại nông nghiệp và thủy sản chủ động nguồn điện, giảm chi phí sản xuất và giảm áp lực lên lưới điện quốc gia, mà còn có thể góp phần cải thiện năng suất nhờ hạn chế tác động bất lợi của thời tiết khắc nghiệt. Đồng thời, đây cũng là cơ hội để người nông dân trở thành những tác nhân chủ chốt trong quá trình chuyển đổi năng lượng, vừa sản xuất lương thực, thực phẩm vừa cung cấp năng lượng sạch, từ đó gia tăng thu nhập và nâng cao chất lượng cuộc sống.

Phát biểu tại buổi lễ, ông Phạm Ngọc Mậu, Phó Vụ trưởng Vụ Hợp tác quốc tế, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho biết: “Đây là lần đầu tiên, lĩnh vực nông nghiệp có một dự án nghiên cứu chuyên sâu về năng lượng mặt trời nhằm phục vụ trực tiếp cho người dân khu vực nông thôn. Điều quan trọng là phải xác định rõ khái niệm “điện mặt trời dành cho nông nghiệp”, tránh gắn mác một cách hình thức cho các dự án không thực sự phục vụ mục tiêu phát triển nông nghiệp. Đây là điều mà dự án này không hướng tới”.

Ông Phạm Ngọc Mậu nhấn mạnh, Bộ Nông nghiệp và Môi trường kỳ vọng các nhà tài trợ có thể huy động chuyên gia và chia sẻ kinh nghiệm từ các quốc gia đã triển khai thành công mô hình này, từ đó xây dựng một hệ thống ứng dụng phù hợp với điều kiện và nhu cầu thực tế tại nông thôn Việt Nam. “Muốn làm đúng, trước hết cần định nghĩa đúng – đó là điều chúng tôi kỳ vọng dự án có thể làm rõ. Khi kết thúc dự án, chúng tôi mong sẽ có được một mô hình mẫu về điện mặt trời thực sự dành cho nông nghiệp”, ông Phạm Ngọc Mậu nhấn mạnh.

Ông Jens Schmid-Kreye, Đại sứ quán Đức tại Việt Nam cũng đánh giá, dự án là một ví dụ điển hình cho sự hợp tác lâu dài giữa Chính phủ Đức và Việt Nam trong bối cảnh nhu cầu phát triển nông nghiệp bền vững và ứng phó với biến đổi khí hậu. Ngành nông nghiệp đang đối mặt với nhiều khó khăn do tác động của biến đổi khí hậu, trong khi nhu cầu về sản phẩm nông nghiệp chất lượng cao ngày càng tăng. Dự án là cơ hội để tối ưu hóa sử dụng đất, xây dựng môi trường nông nghiệp bền vững và có khả năng chống chịu cao hơn.

Đức sẽ chia sẻ kinh nghiệm, bài học và tri thức trong quá trình chuyển đổi sang năng lượng tái tạo. Sự phối hợp chặt chẽ giữa các bộ, ban, ngành Việt Nam sẽ đóng vai trò quan trọng để dự án đạt được kết quả thiết thực và góp phần phát triển bền vững ngành nông nghiệp Việt Nam, ông Jens Schmid-Kreye chia sẻ.

Dự án được triển khai với cách tiếp cận toàn diện và đa bên, nhằm nghiên cứu và thúc đẩy việc sử dụng hiệu quả đất nông nghiệp để vừa canh tác, vừa khai thác năng lượng mặt trời. Dự án tập trung vào việc đánh giá hiện trạng và tiềm năng phát triển các mô hình nông nghiệp kết hợp điện mặt trời tại Việt Nam, từ đó xây dựng nền tảng kiến thức vững chắc và đưa ra các khuyến nghị kỹ thuật và chính sách phù hợp. Mục tiêu là tăng cường năng lực cho các bên liên quan, từ cán bộ kỹ thuật đến nông dân và doanh nghiệp, đồng thời huy động nguồn lực từ các tổ chức tài chính và nhà tài trợ để thúc đẩy ứng dụng và nhân rộng các mô hình hiệu quả, góp phần vào quá trình chuyển đổi nông nghiệp xanh, phát triển bền vững và thực hiện các cam kết về Net Zero, chuyển đổi năng lượng công bằng và Đóng góp do quốc gia tự quyết định của Việt Nam giai đoạn 2026-2035 (NDC 3.0).

Dự án được thiết kế với bốn trụ cột chính: góp phần định hướng phát triển điện mặt trời nông nghiệp; nâng cao khả năng tiếp cận mô hình này; tăng cường năng lực kỹ thuật thông qua đào tạo và thử nghiệm; huy động các nguồn lực tài chính để bảo đảm triển khai bền vững. Trong bối cảnh cả hai lĩnh vực nông nghiệp và năng lượng đều cần sử dụng quỹ đất ngày càng hạn hẹp, những giải pháp tích hợp như nông nghiệp kết hợp điện mặt trời sẽ đóng vai trò then chốt trong chiến lược phát triển kinh tế xanh, tuần hoàn và thích ứng với biến đổi khí hậu của Việt Nam.