Năm 2022 đánh dấu 4 năm hoạt động (29/9/2018-29/9/2022) và tiếp tục ghi nhận những đổi thay tích cực tại Ủy ban Quản lý vốn nhà nước tại doanh nghiệp (CMSC), cơ quan chuyên trách làm đại diện chủ sở hữu đối với doanh nghiệp nhà nước (DNNN) và vốn Nhà nước tại doanh nghiệp hiện nay.

*Quyết tâm mạnh mẽ "đổi màu"

Với những nỗ lực và quyết tâm hành động ngay từ ngày đầu Ủy ban đi vào hoạt động, cụ thể: Đẩy mạnh cơ cấu lại các tập đoàn, tổng công ty; Đổi mới cơ chế, chính sách để DNNN thật sự vận hành theo cơ chế thị trường; Đổi mới, nâng cao hiệu quả hoạt động của hệ thống quản trị và nâng cao năng lực, phẩm chất của đội ngũ cán bộ quản lý DNNN… đã góp phần nhanh chóng tạo nên sự ổn định trong điều hành xuyên suốt từ Ủy ban đến các tập đoàn, tổng công ty, từng bước khẳng định vai trò của một cơ quan đại diện chủ sở hữu đối với DNNN và vốn Nhà nước tại doanh nghiệp.

Sự thay đổi tích cực được thể hiện thông qua việc các tập đoàn, tổng công ty thuộc Ủy ban đã nhanh chóng chuyên môn hóa, tập trung vào ngành, lĩnh vực nắm giữ vai trò quan trọng được Nhà nước giao (điện, dầu khí, khoáng sản, xăng dầu, viễn thông…). Sắp xếp tái cơ cấu để tập trung vào các lĩnh vực cốt lõi; đẩy mạnh thoái vốn ngoài ngành. Theo đó, Công ty mẹ trực tiếp tham gia vào lĩnh vực kinh doanh chính của tập đoàn, tổng công ty đồng thời thực hiện chức năng đầu tư vốn, định hướng hoạt động và quản lý, giám sát đối với các công ty con, công ty liên kết thông qua người đại diện phần vốn tại doanh nghiệp.

Sau 4 năm chuyển về Ủy ban, 19 tập đoàn, tổng công ty cơ bản hoạt động sản xuất, kinh doanh và đầu tư phát triển duy trì liên tục, ổn định. Trong bối cảnh chịu ảnh hưởng tiêu cực của dịch COVID-19 và tình hình bất ổn trên thế giới thời gian gần đây làm cho một số ít doanh nghiệp giảm lợi nhuận hoặc phát sinh lỗ như Tổng công ty Hàng không Việt Nam, Tổng công ty Đường sắt Việt Nam nhưng tổng thể vốn nhà nước tại 19 tập đoàn, tổng công ty vẫn bảo toàn, phát triển; tổng doanh thu, lợi nhuận, nộp ngân sách và thu nhập bình quân của người lao động được tăng lên. Các đơn vị hoàn thành nhiệm vụ vừa phòng chống dịch bệnh, vừa phục hồi, phát triển doanh nghiệp, góp phần vào phục hồi, phát triển kinh tế - xã hội của cả nước.

Ngày 3/2/2018, Chính phủ ban hành Nghị quyết số 09/NQ-CP về thành lập Ủy ban Quản lý vốn nhà nước tại doanh nghiệp và ngày 29/9/2018, Chính phủ ban hành Nghị định số 131/2018/NĐ-CP quy định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của Ủy ban Quản lý vốn nhà nước tại doanh nghiệp.

Thực hiện quyết định của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ về việc thành lập Ủy ban Quản lý vốn nhà nước tại doanh nghiệp, đến ngày 15/11/2018, Ủy ban đã tiếp nhận chức năng đại diện chủ sở hữu nhà nước đối với 19 tập đoàn, tổng công ty nhà nước từ 5 Bộ. Trong đó có 13 tập đoàn, tổng công ty do Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ; 6 tập đoàn, tổng công ty là công ty cổ phần, Nhà nước nắm giữ cổ phần chi phối.

Tại thời điểm 31/12/2018, vốn và tài sản của 19 tập đoàn, tổng công ty Ủy ban tiếp nhận, cụ thể: Tổng tài sản công ty mẹ là 1.646.311 tỷ đồng, chiếm 63,5% tổng tài sản của các doanh nghiệp có vốn nhà nước; tổng vốn chủ sở hữu công ty mẹ là 911.350 tỷ đồng. Đến năm 2020, tổng tài sản hợp nhất của 19 tập đoàn, tổng công ty là 2.399.149 tỷ đồng, tăng 4,9% so với năm 2016, chiếm 65,3% tổng tài sản của các doanh nghiệp có vốn góp nhà nước (Công ty mẹ là 1.649.655 tỷ đồng, tăng 3,7% so với năm 2016). Tổng vốn chủ sở hữu hợp nhất là 1.081.078 tỷ đồng, tăng 12% so với năm 2016, chiếm gần 63% tổng vốn chủ sở hữu của các doanh nghiệp có vốn góp nhà nước (Công ty mẹ là 942.435 tỷ đồng, tăng 10% so với năm 2016).

Về kết quả sản xuất kinh doanh, giai đoạn sau khi được chuyển giao về Ủy ban, 19 tập đoàn, tổng công ty ngoài thực hiện tốt vai trò DNNN lớn, triển khai có hiệu quả “mục tiêu kép” vừa phòng, chống dịch COVID-19, vừa duy trì hoạt động sản xuất kinh doanh góp phần phục hồi phát triển kinh tế-xã hội. Các đơn vị thể hiện rõ vai trò của các DNNN then chốt trong việc góp phần bảo đảm cân đối lớn của nền kinh tế, bảo đảm nhu cầu thiết yếu cho sản xuất và dân sinh về năng lượng, viễn thông, lương thực…. Đây là công cụ để Nhà nước ổn định kinh tế vĩ mô, đối phó với những biến động thị trường và dịch bệnh.

Số liệu của Ủy ban cho biết, giai đoạn 2018- 2021, tổng doanh thu của Công ty mẹ thuộc 19 tập đoàn, tổng công ty đạt trên 5.464,1 ngàn tỷ đồng (trung bình đạt trên 1.366 ngàn tỷ đồng/năm), tổng lợi nhuận trước thuế đạt trên 378,1 ngàn tỷ đồng (trung bình đạt 94,5 ngàn tỷ đồng/năm), thuế và các khoản phát sinh phải nộp ngân sách đạt trên 839,5 ngàn tỷ đồng (trung bình đạt 209,9 ngàn tỷ đồng/năm).

Chia sẻ về những nỗ lực và quyết tâm để đạt được kết quả qua từng năm, Chủ tịch Ủy ban Nguyễn Hoàng Anh cho biết, việc thành lập đã hiện thực hóa chủ trương của Đảng về tách bạch giữa chức năng quản lý nhà nước và chức năng đại diện chủ sở hữu vốn nhà nước tại doanh nghiệp đối với một số Bộ, tạo điều kiện quan trọng cho các Bộ tập trung thực hiện chức năng quản lý nhà nước, ban hành cơ chế, chính sách pháp luật. Ủy ban là cơ quan chuyên trách, thực hiện thống nhất chức năng đại diện chủ sở hữu đối với vốn nhà nước tại 19 tập đoàn, tổng công ty, hoạt động trong 16 ngành kinh tế, kỹ thuật, được chuyển giao từ 5 Bộ.

Qua 4 năm hoạt động, Ủy ban đã thực hiện ngày càng chuyên nghiệp hơn chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và trách nhiệm của đại diện chủ sở hữu nhà nước tại doanh nghiệp, đạt được nhiều kết quả tích cực đối với việc phát triển nâng cao hiệu quả DNNN.

 

Điển hình là nỗ lực vượt khó của Ủy ban và 19 tập đoàn, tổng công ty trong các năm 2020 và 2021 do ảnh hưởng đại dịch COVID-19 là một trong những yếu tố quan trọng giúp các doanh nghiệp bắt nhịp nhanh cho hoạt động năm 2022 khi nền kinh tế bước vào giai đoạn hồi phục. Trong 6 tháng đầu năm 2022, tổng doanh thu hợp nhất của 17/19 tập đoàn, tổng công ty đạt trên 892,1 ngàn tỷ đồng, bằng 90% kế hoạch năm và bằng 127% so với cùng kỳ; tổng doanh thu 19/19 Công ty mẹ- tập đoàn, tổng công ty đạt trên 543,4 ngàn tỷ đồng, bằng 58% kế hoạch năm và bằng 128% so với cùng kỳ.

Tổng lợi nhuận trước thuế hợp nhất của 17/19 tập đoàn, tổng công ty đạt trên 1.766 tỷ đồng, bằng 5% kế hoạch năm và bằng 4% so với cùng kỳ; Tổng nộp ngân sách Nhà nước hợp nhất của 16/19 tập đoàn, tổng công ty đạt trên 125,8 nghìn tỷ đồng, bằng 101% kế hoạch năm và bằng 121% so với cùng kỳ.

Thực tế cho thấy, dù có hàng loạt khó khăn và thách thức, nhiều dự án đầu tư được Ủy ban tích cực phối hợp với các Bộ, ngành tháo gỡ khó khăn, triển khai thực hiện; trong đó có 10 dự án lớn, quan trọng, đã chậm tiến độ từ nhiều năm trước, với tổng mức đầu tư lên tới 259 nghìn tỷ đồng. Đó là Dự án Thăm dò khai thác dầu khí 4 lô tại Khu tự trị Nhenhexky- LB Nga (khoảng 89.000 tỷ đồng); Dự án Nhà máy điện Yaly mở rộng (tổng mức đầu tư 6.399 tỷ đồng); Dự án Nhà máy điện Hòa Bình mở rộng (tổng mức đầu tư 9.220 tỷ đồng; Dự án nhà máy điện Ô Môn IV (tổng mức đầu tư 29.944 tỷ đồng); Dự án thành phần 3 Cảng Hàng không quốc tế Long Thành (tổng mức đầu tư 10.990 tỷ đồng); Dự án mở rộng Cảng Hàng không quốc tế Nội Bài (tổng mức đầu tư 4.983 nghìn tỷ đồng); Dự án Nhà máy Nhiệt điện Thái Bình 2 (tổng mức đầu tư 41.799 tỷ đồng).

 

Đặc biệt, một trong những nhiệm vụ quan trọng không thể không nhắc đến trong 4 năm hoạt động vừa qua, đó là vai trò của Ủy ban làm cơ quan thường trực của Ban Chỉ đạo xử lý các dự án, doanh nghiệp chậm tiến độ, kém hiệu quả ngành công thương.

Chủ tịch Nguyễn Hoàng Anh cho biết, Ủy ban đã tiếp nhận, thực hiện đầy đủ, tích cực nhiệm vụ cơ quan thường trực Ban Chỉ đạo xử lý các dự án, doanh nghiệp chậm tiến độ, kém hiệu quả ngành công thương. Dưới sự chỉ đạo quyết liệt của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, Ban Chỉ đạo và sự vào cuộc của các cơ quan, doanh nghiệp liên quan, đến nay một số dự án, doanh nghiệp đã có nhiều chuyển biến trong sản xuất, kinh doanh.

Cụ thể, trong 5 dự án, doanh nghiệp được Bộ Chính trị đồng ý chủ trương giao Tập đoàn Công nghiệp Hóa chất Việt Nam (Vinachem) và Tập đoàn Dầu khí Việt Nam (PVN) sử dụng nguồn vốn hợp pháp của doanh nghiệp để chủ động, khẩn trương xây dựng, hoàn thiện và triển khai phương án xử lý có 1 dự án là Nhà máy sản xuất phân bón DAP 1- Hải Phòng của Công ty cổ phần DAP - Vinachem từ năm 2017 đến nay sản xuất ổn định, hàng năm có lãi và đã hết lỗ lũy kế từ tháng 01/2022; Dự án sản xuất xơ sợi Polyester Đình Vũ - PVN có nhiều chuyển biến tích cực trong hoạt động sản xuất, kinh doanh, như: duy trì vận hành sản xuất khai thác tối đa, hiệu quả 27 dây chuyền sợi DTY, doanh thu bù đắp được chi phí biến đổi và có lợi nhuận trước định phí.

Đặc biệt, Dự án mở rộng sản xuất giai đoạn 2 - Công ty cổ phần Gang thép Thái Nguyên (dự án TISCO2), một trong những dự án được coi là khó xử lý nhất trong 12 dự án đến nay đã có nhiều bước tiến mới. Theo đó, ngày 31/7/2022, Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính đã khảo sát và làm việc tại dự án TISCO2. Tại buổi làm việc, Thủ tướng nêu rõ tinh thần tập trung giải quyết dứt điểm các vấn đề đặt ra của dự án, đảm bảo tiết kiệm nhất, hiệu quả cao nhất cho Nhà nước và doanh nghiệp.

Thực hiện ý kiến chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ tại buổi làm việc và tại các văn bản chỉ đạo liên quan, Ủy ban đã có nhiều văn bản chỉ đạo Tổng công ty Đầu tư và Kinh doanh vốn nhà nước (SCIC) các vấn đề về phương án xử lý dự án TISCO2 và có văn bản báo cáo Ban cán sự đảng Chính phủ về dự án TISCO2; trong đó có việc xây dựng Phương án xử lý và khôi phục dự án TISCO2 (thẩm quyền, trách nhiệm xây dựng Phương án; kế hoạch, nhiệm vụ, lộ trình xây dựng Phương án…).

Có thể nói, việc một số dự án, doanh nghiệp đi vào hoạt động ổn định hơn trước, kinh doanh có lãi, giảm lỗ lũy kế và một số dự án, doanh nghiệp vận hành trở lại sau thời gian dừng sản xuất đã đóng góp cho ngân sách nhà nước, giảm dư nợ trung hạn và dài hạn của các dự án/doanh nghiệp, bảo đảm duy trì việc làm, đời sống cho hàng nghìn lao động, góp phần ổn định chính trị- xã hội tại địa phương.

* Phối hợp nâng cao hiệu quả hoạt động DNNN

Theo Chủ tịch Ủy ban Nguyễn Hoàng Anh, là cơ quan mới được thành lập, Ủy ban vừa phải kiện toàn tổ chức, vừa phải thực hiện đầy đủ chức năng, nhiệm vụ của cơ quan đại diện chủ sở hữu nhà nước, số lượng công việc Ủy ban phải giải quyết trong 4 năm vừa qua rất lớn. Ủy ban đã tích cực tham gia với các cơ quan quản lý nhà nước trong quá trình xây dựng và hoàn thiện thể chế, cơ chế, chính sách pháp luật, đơn cử: Phối hợp với Bộ Giao thông Vận tải trong việc xử lý các vướng mắc đối với hoạt động quản lý, khai thác kết cấu hạ tầng giao thông của một số doanh nghiệp đã chuyển giao quyền đại diện chủ sở hữu vốn nhà nước về Ủy ban.

 

Uỷ ban phối hợp với Bộ Tài chính trong việc hoàn thiện, trình Chính phủ ban hành Quy chế Quản lý tài chính của Tập đoàn Dầu khí Việt Nam; làm rõ về lĩnh vực đầu tư, thẩm quyền quyết định dự án đầu tư của Tổng công ty Đầu tư và Kinh doanh vốn nhà nước; Phối hợp với Bộ Nội vụ trong việc xây dựng cơ chế, chính sách quy hoạch, bổ nhiệm cán bộ doanh nghiệp, kiểm soát viên nhà nước tại doanh nghiệp, quản lý người giữ chức danh, chức vụ và đại diện vốn nhà nước tại doanh nghiệp.

Uỷ ban cũng phối hợp với Bộ Công Thương trong việc bàn giao nhiệm vụ thường trực Ban Chi đạo xử lý các dự án yếu kém, chậm tiến độ ngành công thương; Phối hợp với Bộ Kế hoạch và Đầu tư trong việc xây dựng Nghị quyết số 75/NQ-CP của Chính phủ về tháo gỡ khó khăn cho các doanh nghiệp thuộc UBQLV và hướng dẫn thi hành Luật Đầu tư, Luật Đấu thầu.

* Tiếp tục hoàn thiện mô hình tổ chức

Chủ tịch Ủy ban Nguyễn Hoàng Anh bày tỏ, để hoàn thành các mục tiêu, nhiệm vụ kế hoạch năm 2022 và cho những năm tiếp theo, Ủy ban và 19 tập đoàn, tổng công ty sẽ thực hiện đồng bộ các giải pháp chỉ đạo, điều hành để hỗ trợ các tập đoàn, tổng công ty trong hoạt động sản xuất kinh doanh; phối hợp chặt chẽ với các cơ quan liên quan kịp thời giải quyết, tháo gỡ các khó khăn, vướng mắc, khó khăn, tạo điều kiện thuận lợi nhất cho các tập đoàn, tổng công ty phục hồi và phát triển; đẩy mạnh giám sát tài chính, giám sát đầu tư, thúc đẩy tiến độ triển khai các dự án đầu tư trọng điểm và kiện toàn đội ngũ lãnh đạo chủ chốt của doanh nghiệp.

 

Các tập đoàn, tổng công ty cần nắm bắt thời cơ, vượt qua thách thức để hoàn thành mức cao nhất kế hoạch sản xuất kinh doanh và đầu tư phát triển; bảo toàn, phát triển vốn và các nguồn lực Nhà nước giao. Đồng thời, làm tốt công tác chuẩn bị đầu tư và giải ngân vốn đầu tư kịp thời để đẩy nhanh tiến độ các dự án đầu tư kinh doanh quan trọng; thực hiện công tác tái cơ cấu, cổ phần hóa, thoái vốn nhà nước bảo đảm đúng kế hoạch và công khai, minh bạch theo quy định của pháp luật.

Trước những cơ hội và thách thức trong giai đoạn tiếp theo, Chủ tịch Ủy ban Nguyễn Hoàng Anh khẳng định, Ủy ban tiếp tục nghiên cứu, đề xuất với cấp có thẩm quyền việc hoàn thiện, phát triển mô hình tổ chức và cơ chế hoạt động để thực hiện tốt hơn chức năng cơ quan chuyên trách, chuyên nghiệp thực hiện thống nhất chức năng đại diện chủ sở hữu vốn nhà nước tại doanh nghiệp. Song song đó, rà soát, phát hiện và đề nghị cấp có thẩm quyền sửa đổi, bổ sung các quy định pháp lý còn bất cập, chưa đồng bộ để tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc đối với tổ chức và hoạt động của Ủy ban và doanh nghiệp./.