Hướng dẫn thực hiện Chương trình hành động ASEAN giai đoạn mới

Ngày 19/6. tại Hà Nội, Bộ Công Thương tổ chức Hội thảo “Định hướng và hướng dẫn triển khai Chương trình hành động thực hiện Kế hoạch chiến lược Cộng đồng Kinh tế ASEAN tại Việt Nam giai đoạn 2026-2030 và 2031-2035” theo hình thức trực tiếp kết hợp trực tuyến.

Bà Nguyễn Việt Chi, Phó Vụ trưởng Vụ Chính sách thương mại đa biên (Bộ Công Thương). Ảnh: Bộ Công Thương

Phát biểu khai mạc hội thảo, bà Nguyễn Việt Chi, Phó Vụ trưởng Vụ Chính sách thương mại đa biên (Bộ Công Thương) cho biết: Sau một thập kỷ hình thành và phát triển, Cộng đồng Kinh tế ASEAN (AEC) đã đạt nhiều kết quả nổi bật, góp phần nâng cao vị thế của khu vực trên bản đồ kinh tế toàn cầu.

Nếu như năm 2015, ASEAN là nền kinh tế lớn thứ 7 thế giới thì đến nay đã vươn lên vị trí thứ 5. Tổng GDP danh nghĩa của ASEAN tăng từ 2,5 nghìn tỷ USD lên 4,16 nghìn tỷ USD vào năm 2025; tổng kim ngạch thương mại hàng hóa tăng từ 2,3 nghìn tỷ USD lên 4,38 nghìn tỷ USD; trong khi dòng vốn FDI vào khu vực đạt hơn 230 tỷ USD.

Không chỉ tăng trưởng về quy mô, ASEAN cũng từng bước hoàn thiện các thiết chế kinh tế quan trọng. Từ Hiệp định Thương mại hàng hóa ASEAN (ATIGA), Hiệp định Dịch vụ ASEAN, Hiệp định Đầu tư ASEAN đến Cơ chế một cửa ASEAN đã góp phần thúc đẩy tự do hóa thương mại và nâng cao hiệu quả kết nối nội khối.

Đáng chú ý, ASEAN vừa hoàn tất đàm phán Hiệp định khung về Kinh tế số ASEAN (DEFA) là hiệp định kinh tế số đầu tiên có tính ràng buộc pháp lý trong khu vực. Đây được xem là nền tảng quan trọng để thúc đẩy kinh tế số ASEAN, với quy mô dự báo có thể đạt 2.000 tỷ USD vào năm 2030.

Song song với đó, mạng lưới hợp tác kinh tế khu vực cũng tiếp tục được mở rộng thông qua các hiệp định thương mại tự do với các đối tác lớn. Trong đó, Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Khu vực (RCEP) đang được đánh giá là hiệp định thương mại tự do lớn nhất thế giới, chiếm khoảng 30% GDP toàn cầu.

Tuy nhiên, theo bà Nguyễn Việt Chi, phía sau những con số tăng trưởng tích cực, ASEAN vẫn đối diện nhiều thách thức lớn như năng suất lao động còn hạn chế, mức độ tham gia chuỗi giá trị khu vực chưa sâu, năng lực chuyển đổi số và chuyển đổi xanh giữa các quốc gia thành viên còn chênh lệch đáng kể.

Những thách thức đó cũng chính là lý do khiến ASEAN phải xây dựng một khuôn khổ phát triển mới cho giai đoạn tiếp theo. Tại Hội nghị Cấp cao ASEAN lần thứ 46 tổ chức tại Malaysia hồi tháng 5/2026, các nhà lãnh đạo ASEAN đã thông qua Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045 cùng Kế hoạch chiến lược Cộng đồng Kinh tế ASEAN giai đoạn 2026-2030.

Theo đó, ASEAN đặt mục tiêu trở thành nền kinh tế lớn thứ 4 thế giới vào năm 2030, thông qua việc xây dựng một cộng đồng kinh tế tự cường, đổi mới, năng động và lấy người dân làm trung tâm.

Kế hoạch chiến lược mới gồm 6 mục tiêu chiến lược, 54 mục tiêu cụ thể, 194 biện pháp và 756 hoạt động, tập trung vào thúc đẩy thị trường chung ASEAN, tăng cường đổi mới sáng tạo, phát triển bền vững, nâng cao khả năng chống chịu trước các cú sốc kinh tế và bảo đảm không ai bị bỏ lại phía sau trong tiến trình phát triển.

Đối với Việt Nam, năm 2025 đánh dấu tròn 30 năm gia nhập ASEAN – một chặng đường hội nhập sâu rộng và chuyển đổi mạnh mẽ. Hiện GDP Việt Nam đạt khoảng 514 tỷ USD, đứng thứ 4 trong ASEAN và thứ 32 trên thế giới. Kim ngạch thương mại hai chiều giữa Việt Nam và ASEAN đạt hơn 90,5 tỷ USD, tăng gần 28 lần so với thời điểm gia nhập năm 1995.

Quang cảnh hội thảo. Ảnh: Bộ Công Thương

Bà Nguyễn Việt Chi cho biết thêm: Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 608/QĐ-TTg phê duyệt Chương trình hành động thực hiện Kế hoạch chiến lược Cộng đồng Kinh tế ASEAN tại Việt Nam giai đoạn 2026-2030 và định hướng đến năm 2035.

“Giai đoạn 2026-2035 là thời kỳ chuyển tiếp quan trọng đối với Tầm nhìn ASEAN 2045. Việc triển khai thành công và hiệu quả chương trình hành động không chỉ góp phần thực hiện các cam kết của Việt Nam với ASEAN mà còn tạo ra những động lực tăng trưởng mới, nâng cao năng lực cạnh tranh, thúc đẩy chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, đổi mới sáng tạo cũng như tham gia sâu hơn vào tiến trình hội nhập quốc tế”, bà Nguyễn Việt Chi nhấn mạnh.

Chương trình hành động được xây dựng trên ba quan điểm xuyên suốt gồm chủ động và trách nhiệm trong hội nhập; lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm; đồng thời tăng cường phối hợp liên ngành để xử lý các vấn đề mới như chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và phát triển bền vững.

Trên cơ sở đó, chương trình đề ra 7 mục tiêu trọng tâm, từ hoàn thiện thể chế, nâng cao hiệu quả điều phối liên ngành, hỗ trợ doanh nghiệp tận dụng cơ hội từ thị trường ASEAN đến tăng cường cơ chế giám sát việc thực hiện các cam kết hội nhập.

Ở góc độ triển khai, ông Quyền Anh Ngọc- Trưởng phòng ASEAN, Vụ Chính sách thương mại đa biên cho hay: Ngay sau khi Quyết định số 608 được ban hành, Bộ Công Thương đã nhanh chóng xây dựng kế hoạch hành động để cụ thể hóa các nhiệm vụ được giao, làm cơ sở để triển khai các cam kết hội nhập kinh tế ASEAN đồng bộ và hiệu quả.

Theo ông Quyền Anh Ngọc, các bộ, ngành và địa phương cần chủ động lồng ghép các mục tiêu hội nhập ASEAN vào chiến lược phát triển của mình; đồng thời xác định rõ đầu mối thực hiện, cơ chế phối hợp và nguồn lực triển khai. Chỉ khi các cam kết được chuyển hóa thành những chương trình và hành động cụ thể thì hiệu quả hội nhập mới thực sự được phát huy.

Điểm đáng chú ý là đến nay mới có 7 trong số 34 tỉnh, thành phố ban hành kế hoạch hành động thực hiện Chương trình hành động của Chính phủ, trong khi Quyết định số 608 yêu cầu hoàn thành việc này trong quý II/2026. Con số này cho thấy khoảng cách giữa hoạch định chính sách và thực thi vẫn là thách thức không nhỏ. Trong bối cảnh ASEAN đang bước vào giai đoạn tăng tốc với các động lực mới như kinh tế số, kinh tế xanh và chuỗi cung ứng bền vững, nếu chậm triển khai, Việt Nam có nguy cơ bỏ lỡ cơ hội nâng cao vị thế trong mạng lưới liên kết khu vực.

Các đại biểu tại hội thảo cho rằng giai đoạn 2026-2035 sẽ là giai đoạn bản lề để hiện thực hóa Tầm nhìn ASEAN 2045, đồng thời đưa ASEAN trở thành một trung tâm tăng trưởng mới của thế giới. Với Việt Nam, đây không chỉ là câu chuyện thực hiện nghĩa vụ hội nhập, mà còn là cơ hội để tái cấu trúc mô hình tăng trưởng, thúc đẩy đổi mới sáng tạo, nâng cao năng lực cạnh tranh và mở rộng không gian phát triển trong một khu vực đang ngày càng giữ vai trò quan trọng trong kinh tế toàn cầu.

Nếu tận dụng tốt, ASEAN sẽ không chỉ là thị trường gần 700 triệu dân hay một không gian thương mại rộng lớn, mà còn có thể trở thành một trong những động lực tăng trưởng chiến lược của Việt Nam trong thập kỷ tới.