Các khu dân cư ở trung tâm Hà Nội chìm trong bụi mịn và sường mù dày đặc tháng 12/2025. Ảnh: Phan Phương - TTXVN

Ô nhiễm không khí đang trở thành thách thức nghiêm trọng tại nhiều đô thị lớn, đặc biệt là Hà Nội, đặt ra yêu cầu cấp thiết phải có các giải pháp quyết liệt, đồng bộ và dựa trên dữ liệu chính xác để kiểm soát hiệu quả các nguồn phát thải chính, từng bước cải thiện chất lượng môi trường sống. Đến năm 2030, Hà Nội phấn đấu giảm khoảng 20% nồng độ bụi mịn PM2.5 trung bình năm so với mức năm 2024, đưa chỉ số này xuống dưới 40 µg/m³; các tỉnh lân cận trong vùng ảnh hưởng phấn đấu giảm trên 10%. 

Đây là thông tin được đưa ra tại Hội thảo "Kiểm soát ô nhiễm không khí Hà Nội: Thách thức và hành động" do  Báo Tiền Phong phối hợp với Trường Đại học Công nghệ Giao thông vận tải, Sở Nông nghiệp và Môi trường thành phố Hà Nội, Sở Xây dựng Hà Nội tổ chức ngày 6/1. Hội thảo diễn ra trong bối cảnh Chính phủ và Hội đồng nhân dân thành phố Hà Nội vừa ban hành nhiều chủ trương, chính sách quan trọng nhằm cải thiện chất lượng không khí, kiểm soát nguồn phát thải và thúc đẩy mô hình phát triển đô thị xanh, bền vững.

Phát biểu tại hội thảo, ông Trương Mạnh Tuấn, Phó Trưởng phòng Quản lý chất lượng môi trường (Cục Môi trường, Bộ Nông nghiệp và Môi trường) cho biết, ô nhiễm không khí hiện tập trung chủ yếu tại Hà Nội và các tỉnh lân cận, đặc biệt nghiêm trọng vào mùa khô, với nồng độ bụi mịn PM2.5 thường xuyên vượt ngưỡng cho phép. Xu thế ô nhiễm có chiều hướng gia tăng, gây ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe cộng đồng, nhất là trẻ em, người cao tuổi và những người mắc bệnh hô hấp, tim mạch. 

Theo đại diện Sở Nông nghiệp và Môi trường thành phố Hà Nội, kết quả quan trắc cho thấy chỉ số chất lượng không khí (AQI) nhiều thời điểm ở mức xấu và rất xấu. Các nguồn phát thải chính gây ô nhiễm không khí tại Thủ đô gồm giao thông, công nghiệp, xây dựng, hoạt động đốt rơm rạ và rác thải sinh hoạt.

Hiện, Chính phủ đã ban hành Kế hoạch hành động quốc gia về khắc phục ô nhiễm và quản lý chất lượng môi trường không khí giai đoạn 2026–2030, tầm nhìn đến năm 2045. Kế hoạch xác định rõ mục tiêu, nhiệm vụ và các nhóm giải pháp trọng tâm nhằm kiểm soát nguồn phát thải, bảo vệ sức khỏe cộng đồng và hướng tới phát triển bền vững.

Theo đó, đến năm 2030, Hà Nội phấn đấu giảm khoảng 20% nồng độ bụi mịn PM2.5 trung bình năm so với mức năm 2024, đưa chỉ số này xuống dưới 40 µg/m³; các tỉnh lân cận trong vùng ảnh hưởng phấn đấu giảm trên 10%. Để đạt được mục tiêu này, Kế hoạch đặt trọng tâm vào việc kiểm soát các nguồn gây ô nhiễm lớn, đồng thời nâng cao chất lượng dữ liệu quan trắc nhằm phục vụ công tác quản lý và điều hành.

Một trong những nhóm giải pháp quan trọng là hoàn thiện thể chế, chính sách về quản lý chất lượng không khí. Vì vậy, các quy định pháp luật sẽ được rà soát, sửa đổi và bổ sung theo hướng đồng bộ, nghiêm ngặt hơn, trong đó tập trung xây dựng nghị định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực môi trường không khí, đặc biệt đối với các hành vi đốt chất thải, phụ phẩm nông nghiệp trái quy định.

Cùng với đó, Kế hoạch yêu cầu xây dựng và áp dụng các tiêu chuẩn, quy chuẩn khí thải chặt chẽ hơn đối với phương tiện giao thông, nhất là tại các đô thị lớn; tăng cường kiểm kê phát thải, hoàn thiện hệ số phát thải và xây dựng lộ trình cung ứng nhiên liệu sạch phù hợp với quy chuẩn quốc gia…

Hiện đại hóa hệ thống quan trắc và ứng dụng khoa học – công nghệ được coi là nền tảng để nâng cao hiệu quả quản lý chất lượng không khí. Mạng lưới quan trắc tự động, liên tục sẽ được mở rộng; hệ thống cảnh báo, dự báo ô nhiễm không khí được hoàn thiện. Các công nghệ như trí tuệ nhân tạo (AI), Internet vạn vật (IoT), dữ liệu lớn (Big Data) sẽ được tích hợp để phân tích, mô hình hóa và cảnh báo sớm các đợt ô nhiễm nghiêm trọng. 

"Chỉ khi có dữ liệu chính xác, phản ánh đúng thực tế, mới có thể ‘đánh trúng, đánh đúng’ vào các điểm nóng gây ô nhiễm lớn", ông Trương Mạnh Tuấn nhấn mạnh. 

Từ góc độ địa phương, bà Lê Thanh Thủy, Phó Trưởng phòng Quản lý môi trường (Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội), cho biết thành phố xác định không đánh đổi môi trường lấy tăng trưởng kinh tế. Hà Nội đang định hướng triển khai vùng phát thải thấp (Low Emission Zone – LEZ) như một giải pháp trọng tâm nhằm kiểm soát nguồn phát thải, hướng tới phát triển đô thị xanh, bền vững.

Việc triển khai vùng phát thải thấp được thực hiện theo Nghị quyết số 57/2025/NQ-HĐND của HĐND thành phố Hà Nội, căn cứ Luật Thủ đô năm 2024. Các khu vực được xác định là vùng phát thải thấp phải đáp ứng các tiêu chí về quy hoạch, mức độ ùn tắc giao thông và chất lượng không khí theo số liệu quan trắc.

Các biện pháp áp dụng trong vùng phát thải thấp gồm phát triển hạ tầng giao thông xanh, ưu tiên vận tải công cộng và phương tiện thân thiện môi trường; giám sát phát thải bằng hệ thống camera, công nghệ số; hạn chế hoặc cấm lưu thông đối với các phương tiện không đạt chuẩn khí thải. Thành phố cũng dự kiến ban hành các chính sách hỗ trợ chuyển đổi phương tiện, ưu đãi về thuế, phí và tăng cường tuyên truyền nâng cao nhận thức cộng đồng.

Tại hội thảo, Tổng Biên tập Báo Tiền Phong Phùng Công Sưởng nhấn mạnh, ô nhiễm không khí đã trở thành nỗi lo thường trực của người dân, đặc biệt trong mùa Đông. Cùng với chính sách và giải pháp kỹ thuật, vai trò của truyền thông có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong kiểm soát ô nhiễm không khí. Truyền thông không chỉ phản ánh thực trạng mà còn góp phần nâng cao nhận thức, thay đổi hành vi của người dân và doanh nghiệp, từ đó tạo sự đồng thuận xã hội trong triển khai các giải pháp giảm phát thải.

Các ý kiến tại hội thảo thống nhất cho rằng, kiểm soát ô nhiễm không khí là bài toán dài hạn, đòi hỏi sự vào cuộc đồng bộ của các bộ, ngành, địa phương, cộng đồng doanh nghiệp và người dân. Việc triển khai hiệu quả Kế hoạch hành động quốc gia cùng với các chính sách đặc thù của Hà Nội, trong đó có vùng phát thải thấp, được kỳ vọng sẽ tạo chuyển biến rõ nét trong cải thiện chất lượng không khí, góp phần bảo vệ sức khỏe cộng đồng và hướng tới mục tiêu phát triển đô thị xanh, bền vững.