Mục tiêu phát triển kinh tế đi đôi với bảo vệ môi trường là quan điểm chỉ đạo xuyên suốt của Đảng và Nhà nước Việt Nam. Trong bài phát biểu bế mạc Đại hội XIV của Đảng, đồng chí Tô Lâm, Ủy viên Bộ Chính trị, Tổng Bí thư Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam tiếp tục nhấn mạnh: Đại hội đã thảo luận và thông qua những chủ trương, quyết sách và các phương hướng lớn, các nhiệm vụ trọng tâm, các đột phá chiến lược để xây dựng, phát triển nhanh, bền vững đất nước và bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa trong bối cảnh mới. Trong đó xác định, phát triển kinh tế - xã hội, bảo vệ môi trường là trung tâm.

*Kinh tế dựa trên môi trường để phát triển

 Đồng tình với quan điểm này, Tiến sỹ, Nhà văn Trần Văn Miều, Phó Chủ tịch Hội Bảo vệ Thiên nhiên và Môi trường Việt Nam cho biết: "Chúng tôi tập trung vào nghiên cứu hai văn kiện quan trọng của Đại hội đại biểu lần thứ XIV của Đảng, đó là Dự thảo Báo cáo chính trị của Ban Chấp hành Trung ương Đảng Khóa XIII tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng (Báo cáo Chính trị) và Dự thảo Chương trình hành động của Ban Chấp hành Trung ương Đảng thực hiện Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng (Chương trình hành động). Trong hai văn kiện này đã đề cập đến lĩnh vực bảo vệ môi trường, coi đó là nhiệm vụ trung tâm của phát triển bền vững đất nước.

Hai văn kiện này có tư duy mới, cách tiếp cận và cách làm mới, ngắn gọn, xúc tích, tính khái quát cao; đã thể hiện tầm nhìn, khát vọng của Đảng, Nhà nước và nhân dân ta trong thời kỳ bước vào kỷ nguyên mới phồn vinh, văn minh, hạnh phúc của dân tộc.

Hiện nay, các nhà khoa học, chuyên gia trong lĩnh vực môi trường trên thế giới đã thống nhất nêu lên quan điểm mới là: Môi trường thiên nhiên là nền tảng để phát triển kinh tế và xã hội. Tức là kinh tế và xã hội dựa trên môi trường thiên nhiên để phát triển theo hướng bền vững.

Tiến sĩ Trần Văn Miều nhấn mạnh: "Tôi cho rằng, đây là quan điểm phù hợp với xu hướng phát triển của thời đại mà Việt Nam đang từng bước thực hiện. Khi bàn đến bảo vệ môi trường thiên nhiên theo hướng phát triển bền vững không thể không nói tới vấn đề đạo đức môi trường, môi trường nhân văn hoặc mối quan hệ thân thiện giữa con người với môi trường thiên nhiên. Đạo đức môi trường là một nhánh của triết học môi trường, nghiên cứu mối quan hệ đạo đức giữa con người và môi trường tự nhiên. Nó bao gồm các quan điểm, nguyên tắc và chuẩn mực để điều chỉnh hành vi của con người đối với môi trường, mở rộng ranh giới đạo đức từ con người sang các loài khác và hệ sinh thái. Mục tiêu là đảm bảo sự cùng tồn tại và phát triển bền vững cho cả tự nhiên và xã hội". 

Cùng với đó, Tiến sĩ Trần Văn Miều cho hay, hiện nay, trong các cộng đồng ở Việt Nam xuất hiện xu hướng chung sống thân thiện với môi trường thiên nhiên, chung tay bảo vệ môi trường và thế hệ hôm nay sống có trách nhiệm với thế hệ mai sau bằng cách bảo vệ môi trường sinh thái theo hướng phát triển bền vững. Nhiều cộng đồng ở Việt Nam đã quan tâm xây dựng lối sống xanh vì thế hệ tương lai.

Phát triển kinh tế đi đôi với bảo vệ môi trường cần phải quan tâm đến nhiều vấn đề; trong đó cần chú trọng đến chuyển đổi xanh, các chính sách, chiến lược và thực tiễn với mục tiêu đảm bảo tính bền vững về kinh tế - xã hội và môi trường.

Mục tiêu chính của chuyển đổi xanh là tăng cường hiệu quả sử dụng năng lượng, giảm lượng khí thải carbon, thúc đẩy sử dụng bền vững tài nguyên thiên nhiên, giảm thiểu ô nhiễm môi trường và tăng cường sự tham gia của xã hội.

Chuyển đổi xanh bao gồm: Kinh tế xanh, tăng trưởng xanh, kinh tế tuần hoàn và xây dựng lối sống xanh thân thiện với môi trường. Để thực hiện chuyển đổi xanh ở Việt Nam đòi hỏi Đảng, Nhà nước và toàn xã hội quan tâm thực hiện; trong đó cần phát huy vai trò của doanh nghiệp và đội ngũ doanh nhân. Kinh nghiệm của các nước trên thế giới đã chỉ ra rằng, doanh nghiệp và đội ngũ doanh nhân là lực lượng quan trọng trong thúc đẩy quá trình thực hiện chuyển đổi xanh.

*Bảo vệ môi trường nâng cao vị thế của nền kinh tế

Phó Trưởng ban Xây dựng Đảng xã Thư Lâm, thành phố Hà Nội Tô Văn Ngọc cho rằng, theo dự thảo Văn kiện Đại hội XIV, phát triển kinh tế tiếp tục được xác định là nhiệm vụ trung tâm nhằm tạo nền tảng vật chất cho sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Bảo vệ môi trường được đặt song hành với phát triển kinh tế nhằm bảo đảm tính bền vững. 

Theo ông Tô Văn Ngọc, bảo vệ môi trường chính là bảo vệ nền tảng của phát triển kinh tế lâu dài, yêu cầu bảo vệ môi trường không phải là lực cản, mà trở thành động lực thúc đẩy đổi mới sáng tạo, ứng dụng khoa học – công nghệ, chuyển đổi số và phát triển các ngành kinh tế mới. Việc phát triển năng lượng tái tạo, nông nghiệp sinh thái, công nghiệp sạch, đô thị xanh không chỉ góp phần giảm phát thải, bảo vệ môi trường mà còn mở ra không gian phát triển mới, nâng cao giá trị gia tăng và vị thế của nền kinh tế Việt Nam trong chuỗi giá trị toàn cầu.

Bảo vệ môi trường không chỉ nhằm gìn giữ tài nguyên thiên nhiên, mà còn gắn chặt với các vấn đề xã hội như sức khỏe cộng đồng, an sinh xã hội, sinh kế bền vững và công bằng xã hội. Việc gắn phát triển kinh tế với bảo vệ môi trường chính là bảo đảm sự hài hòa giữa lợi ích kinh tế – xã hội – môi trường, tạo nền tảng vững chắc cho sự ổn định và phát triển của đất nước.

"Như vậy, phát triển kinh tế gắn với bảo vệ môi trường là trách nhiệm của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội. Trong đó, Đảng giữ vai trò lãnh đạo, Nhà nước giữ vai trò quản lý, doanh nghiệp là chủ thể quan trọng, nhân dân là trung tâm và là người trực tiếp thụ hưởng thành quả phát triển. Việc hoàn thiện thể chế, chính sách, pháp luật về bảo vệ môi trường; tăng cường kiểm tra, giám sát; nâng cao ý thức, trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp và người dân là những giải pháp then chốt để hiện thực hóa quan điểm này trong thực tiễn", ông Tô Văn Ngọc khẳng định.

Đề cập đến vấn đề phát triển kinh tế gắn với bảo vệ môi trường ở phạm vi cấp xã, Phó Trưởng ban Xây dựng Đảng xã Thư Lâm, ông Tô Văn Ngọc nêu rõ, ở cấp xã – nơi trực tiếp tổ chức thực hiện các chủ trương, đường lối của Đảng và chính sách, pháp luật của Nhà nước, việc phát triển kinh tế gắn với bảo vệ môi trường có ý nghĩa đặc biệt quan trọng và mang tính thực tiễn cao.

Trước hết, cấp ủy, chính quyền xã cần cụ thể hóa quan điểm phát triển kinh tế gắn với bảo vệ môi trường vào nghị quyết, chương trình, kế hoạch phát triển kinh tế – xã hội hằng năm và cả nhiệm kỳ. Việc lựa chọn mô hình phát triển phải phù hợp với điều kiện thực tế của địa phương, ưu tiên các mô hình sản xuất nông nghiệp sạch, nông nghiệp sinh thái, làng nghề thân thiện với môi trường, phát triển dịch vụ – thương mại gắn với bảo vệ cảnh quan và không gian sống của cộng đồng.Cùng với đó cần phát huy vai trò của nhân dân trong bảo vệ môi trường gắn với phát triển kinh tế. thông qua các phong trào như “Toàn dân đoàn kết xây dựng nông thôn mới, đô thị văn minh”, “Ngày Chủ nhật xanh”, phân loại rác tại nguồn, xây dựng tuyến đường sáng – xanh – sạch – đẹp, từng bước hình thành nếp sống văn minh, thân thiện với môi trường trong cộng đồng dân cư. Gắn phát triển kinh tế với bảo vệ môi trường trong xây dựng nông thôn mới nâng cao, nông thôn mới kiểu mẫu. Việc nâng cao thu nhập cho người dân phải song hành với cải thiện môi trường sống, giữ gìn cảnh quan, bản sắc văn hóa địa phương; coi kết quả bảo vệ môi trường là một tiêu chí quan trọng đánh giá hiệu quả lãnh đạo của cấp ủy và quản lý của chính quyền cơ sở.

Ngoài ra, cần chú trọng quản lý đất đai, tài nguyên, trật tự xây dựng và bảo vệ môi trường trên địa bàn. Cấp xã cần tăng cường kiểm tra, giám sát việc chấp hành các quy định về môi trường của các cơ sở sản xuất, kinh doanh; kịp thời phát hiện, ngăn chặn và xử lý các hành vi gây ô nhiễm, nhất là tình trạng xả thải không qua xử lý, đổ rác thải bừa bãi, sử dụng tài nguyên thiếu bền vững.

"Phát triển kinh tế gắn với bảo vệ môi trường theo dự thảo Văn kiện trình Đại hội lần thứ XIV của Đảng là lựa chọn chiến lược, tất yếu và đúng đắn của Đảng ta trong giai đoạn mới. Quan điểm này thể hiện tầm nhìn dài hạn, tư duy phát triển toàn diện và bền vững, nhằm bảo đảm cho đất nước phát triển nhanh, ổn định, vì hạnh phúc của nhân dân và trách nhiệm đối với các thế hệ tương lai", ông Tô Văn Ngọc nhấn mạnh.

Từ những quan điểm trên cho thấy, những đổi mới mạnh mẽ về tư duy và định hướng trong Dự thảo Văn kiện, từ kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn, kinh tế carbon thấp đến bảo đảm an ninh môi trường, an ninh nguồn nước và chuyển đổi số trong quản trị môi trường đã tạo nên khung chính sách chiến lược để Việt Nam bước vào thời kỳ phát triển mới với tầm nhìn dài hạn, năng lực chống chịu cao và tính tự cường quốc gia vững chắc hơn. Điều quan trọng là các định hướng đó đã gắn với nhiệm vụ và giải pháp tổ chức thực hiện có địa chỉ, có nguồn lực, có cơ chế giám sát, thể hiện quyết tâm chính trị cao trong việc đưa Nghị quyết vào cuộc sống.

Trong giai đoạn tới, để hiện thực hóa khát vọng phát triển đất nước phồn vinh, hạnh phúc, yêu cầu đặt ra là phải phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc, khơi dậy sức sáng tạo của toàn xã hội, phát triển mạnh mẽ khoa học - công nghệ, chuyển đổi số và tài chính xanh, bảo đảm mỗi quyết sách phát triển đều được cân nhắc trên cơ sở cân bằng lợi ích kinh tế - xã hội - môi trường. Trách nhiệm bảo vệ môi trường không chỉ thuộc về Nhà nước mà là sứ mệnh chính trị của toàn Đảng, toàn dân, toàn quân, trở thành nếp văn hóa trong phát triển, hướng tới một Việt Nam xanh, an toàn và bền vững cho các thế hệ mai sau...