Để đạt được mục tiêu kim ngạch xuất khẩu năm 2015 là 165 tỷ USD, những tháng cuối năm ngành Công Thương sẽ phải đạt kim ngạch xuất khẩu từ 45 tỷ USD trở lên (bình quân 1 tháng phải đạt 15 tỷ USD), đây thực sự là áp lực lớn. Bởi vậy, thời gian này và cả những năm tiếp theo, toàn ngành phải đối mặt với bài toán làm sao thúc đẩy tăng trưởng xuất khẩu để giảm nhập siêu.

Nhập siêu có xu hướng tăng

Bộ Công Thương dự báo, nhập siêu sẽ có xu hướng tăng trong những tháng cuối năm khi kinh tế Việt Nam tiếp tục phục hồi vững chắc hơn.

Mặc dù tác động việc điều chỉnh tỷ giá đồng Nhân dân tệ của Trung Quốc chưa thể hiện rõ trong kết quả hoạt động xuất nhập khẩu 9 tháng qua, nhưng trong quý IV có thể sẽ bị ảnh hưởng và nhập siêu từ Trung Quốc có khả năng tiếp tục tăng cao .

Theo số liệu của Tổng cục Thống kê, trong 9 tháng của năm 2015, Việt Nam đã nhập siêu ở mức 3,9 tỷ USD, bằng 3,2% tổng kim ngạch hàng hóa xuất khẩu; trong đó khu vực kinh tế trong nước nhập siêu cao ở mức 15,8 tỷ USD (cùng kỳ năm 2014 là 4,1 tỷ USD). Riêng nhập siêu từ Trung Quốc là 24,3 tỷ USD , tăng mạnh ở mức 21,3% so với cùng kỳ năm 2014.

Nguyên nhân dẫn đến việc Việt Nam vẫn có xu hướng nhập siêu được các chuyên gia kinh tế cho rằng, thứ nhất là các mặt hàng nông nghiệp chủ lực như cà phê, gạo… giảm khá sâu về giá và lượng so với cùng kỳ đã làm giảm giá trị xuất khẩu các mặt hàng nông sản chủ lực khoảng 7,2% so với cùng kỳ.

Cụ thể, ngành hàng cà phê có kim ngạch xuất khẩu giảm mạnh nhất trong các mặt hàng nông sản. Gạo cũng là ngành hàng có sự sụt giảm cả về lượng và giá trị trong 9 tháng năm nay….

Thứ nữa là giá dầu thô cùng theo đà giảm của giá thế giới nên mặc dù sản lượng xuất khẩu tăng đáng kể nhưng tổng kim ngạch xuất khẩu lại không đạt được mức như năm ngoái.

Nhưng bù lại, Việt Nam có những mặt hàng khác giá vẫn tăng, số lượng xuất khẩu cao như dệt may, da giầy, gỗ và các sản phẩm gỗ, điện thoại và các linh kiện, máy tính và linh kiện điện tử. Vì vậy, tính tổng hòa lại vẫn đạt được con số tăng trưởng khoảng gần 10%, so với cùng kỳ năm trước.

Tuy nhiên, Việt Nam vẫn là nước nhập siêu bởi nền kinh tế chưa phát triển ở mức cao và rất cần đầu tư.

Theo đó, Việt Nam cần rất nhiều máy móc thiết bị cho các dự án hạ tầng; cần rất nhiều nguyên nhiên vật liệu là những thứ mà không có hay có mà không đủ phục vụ cho sản xuất, tiêu dùng và chế biến hàng xuất khẩu. Chẳng hạn, trong 9 tháng kim ngạch nhập khẩu nhóm hàng tư liệu sản xuất ước đạt 113,5 tỷ USD, tăng 17% so với cùng kỳ năm trước và chiếm 91,1% tổng kim ngạch.

Năm nay, Việt Nam cũng ký kết nhiều hiệp định thương mại tự do (FTA) quan trọng với các nước đối tác, cùng với đó là sự tham gia vào Cộng đồng Kinh tế ASEAN. Nhu cầu đầu tư để mở rộng sản xuất của doanh nghiệp và nhu cầu tiêu dùng cũng sẽ tăng, khiến cho nhập khẩu tăng.

Đồng bộ giải pháp mở rộng thị trường

Các chuyên gia kinh tế cho rằng, để thúc đẩy tăng trưởng xuất khẩu, giảm nhập siêu, trước mắt, các ngành chức năng cần tháo gỡ khó khăn xuất khẩu nông, lâm, thủy sản.

Sau đó cần thực hiện đồng bộ các giải pháp mở rộng thị trường. Bên cạnh việc thúc đẩy xuất khẩu trong lĩnh vực nông nghiệp, kiểm soát chặt chẽ nhập khẩu, đặc biệt là mặt hàng không thiết yếu.

Mặt khác, công tác đấu tranh chống buôn lậu và hàng giả, hàng nhái cần tăng cường để thúc đẩy sản xuất trong nước.

Về lâu dài, phải xây dựng hệ thống các ngành công nghiệp hỗ trợ, nhất là việc tự chủ được khâu nguyên liệu ở các mặt hàng chính, như: dệt may, da giầy, máy móc thiết bị…

Đặc biệt, cần tránh phụ thuộc vào một thị trường như Trung Quốc, thay bằng mở rộng nhập khẩu máy móc thiết bị từ nhiều nguồn khác nhau, chẳng hạn từ Mỹ, EU, Nhật Bản để tận dụng các FTA đã và đang chuẩn bị ký kết, đặc biệt là TPP.

Ngoài ra, các đơn vị chức năng cũng cần giải quyết khâu quản lý về đầu tư, nâng sức cạnh tranh và tái cơ cấu doanh nghiệp. Đặc biệt, khi công nghiệp hỗ trợ chưa phát triển, thiếu hụt đầu vào cho sản xuất, một lượng lớn hàng hóa nhập khẩu được đưa vào theo các dự án FDI, càng đòi hỏi các biện pháp kiểm soát phải hiệu quả hơn nữa.

Bộ trưởng Bộ Công Thương Vũ Huy Hoàng cho biết, để đạt được mục tiêu Quốc hội giao trong năm nay là xuất khẩu ở mức tăng 10% so với 2014 và nhập siêu không quá 5% tổng kim ngạch xuất nhập khẩu, Bộ Công Thương đang áp dụng rất nhiều biện pháp như khuyến khích các doanh nghiệp hoạt động trong nước và doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài đẩy mạnh hơn việc xuất khẩu.

Đồng thời giúp doanh nghiệp tháo gỡ khó khăn trong các vấn đề một số nước có biện pháp điều tra chống bán phá giá chống trợ cấp; tham gia đàm phán ký kết các hiệp định thương mại tự do để mở thêm thị trường nhất là đối với hàng nông sản.

Đối với nhập khẩu, Bộ Công Thương đã có chủ trương, khuyến khích sản xuất trong nước và thay thế những hàng trước đây phải nhập từ nước ngoài nhưng với điều kiện mẫu mã phải đạt yêu cầu, giá cả phải cạnh tranh và chất lượng phải tốt.

Đỗ Thảo Nguyên