Thế giới kỳ vọng tích cực về một thế hệ thuốc đặc trị thông minh mới, đi kèm triển vọng của những công ty phát triển ra các loại thuốc này.

* Trong "nguy có cơ"

Năm 1908, công ty Ashton Valve (Mỹ) đã xây dựng một nhà máy ở ngã tư phố Binney Street cắt với phố First Street thuộc thành phố Cambridge, bang Massachusetts, Mỹ. Là một trong những “tên tuổi” đáng gờm của ngành công nghệ cao thời đó, Ashton Valve sản xuất các loại máy đo, van, còi, đồng hồ và nhiều thiết bị khác giúp đảm bảo an toàn nồi hơi. 

Hơn 100 năm sau, vào năm 2010, một nhà sản xuất công nghệ quan trọng khác đã chuyển đến nơi từng là cơ sở của Ashton và làm sống dậy miền đất vốn lâu nay bị bỏ hoang; đó là công ty công nghệ sinh học Moderna.

Trong năm 2020, các công ty công nghệ sinh học, mà điển hình là Moderna, đã trở thành chiếc “phao cứu sinh” đồng hành cùng nhân loại trong cuộc chiến chống lại đại dịch COVID-19. Sự ra đời của vaccine ngừa COVID-19 sử dụng công nghệ mRNAdo hãng này sản xuất, tương tự như vaccine Pfizer của hai nhà sản xuất Pfizer (Mỹ) và BioNTech (Đức), đã và đang cứu sống hàng triệu người. 

Thành công của Moderna đã thu hút sự chú ý của giới đầu tư đến ngành công nghệ sinh học, trong đó phần lớn tập trung ở thành phố Cambridge. Là nơi tọa lạc của Đại học Harvard và Viện Công nghệ Massachusetts, ngành công nghệ sinh học đang bùng nổ mạnh mẽ tại thành phố ở vùng Đông Bắc bang Massachusetts này. 

Kể từ năm 2010, chỉ số theo dõi các công ty công nghệ sinh học được niêm yết tại Sở giao dịch chứng khoán Nasdaq đã tăng gấp 5 lần giá trị, số công ty cũng tăng gấp đôi lên 269 công ty. Từ năm 2011 đến năm 2020, số tiền mà các công ty khởi nghiệp công nghệ sinh học đã huy động được trong các đợt phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng (IPO) tăng từ 4 tỷ USD lên 65 tỷ USD. 

Trong năm 2021, chỉ tính riêng giai đoạn tháng 1-8/2021, các nhà đầu tư mạo hiểm đã rót hơn 20 tỷ USD vào các công ty dược phẩm và công nghệ sinh học, gần bằng mức kỷ lục được ghi nhận vào năm ngoái là 27 tỷ USD.

Chuyên gia Jean-François Formela thuộc công ty đầu tư mạo hiểm Atlas Venture nhận định, tốc độ mở rộng của ngành công nghệ sinh học Mỹ là không thể tưởng tượng được nếu quay về giai đoạn cách đây 10-15 năm. 

Hiện nay, doanh nghiệp mọc lên ở khắp mọi nơi. Flagship Pioneering, một công ty đầu tư mạo hiểm chuyên hướng dẫn các doanh nhân chuyển những ý tưởng kinh doanh đầy hứa hẹn thành các doanh nghiệp có thể thu hút đầu tư, đã hướng dẫn thành lập đến 26 công ty kể từ năm 2013.Nhà sáng lập của Flagship Pioneering, Noubar Afeyan (đồng thời là Chủ tịch của Moderna), thậm chí đã đặt ra tham vọng nâng con số này lên mức 10 công ty mỗi năm. 

* Giấc mộng đổi đời 

Nguyên nhân dẫn tới sự bùng nổ, theo Chủ tịch Tim Haines của công ty quản lý tài sản có trụ sở tại London Abingworth, là do nhiều nhà đầu tư đang bị cuốn vào khái niệm “chủ nghĩa tư bản từ thiện”, hiểu nôm na là việc kiếm tiền từ các sản phẩm có thể mang lại lợi ích cho xã hội. 

Lý do thứ hai, đó là sự khác biệt trong quá trình nghiên cứu phát triển và sản xuất thuốc. Lâu nay, sản xuất và thương mại thuốc là một quá trình tiêu tốn rất nhiều tiền của, nhưng cũng mang lại những khoản lời “kếch xù”. 

Đó chính là lý do tại sao theo ước tính của Chủ tịch Haines, 64% thuốc trong giai đoạn phát triển cuối cùng được tạo ra bởi các công ty công nghệ sinh học non trẻ với công nghệ mới, chứ không phải là các công ty dược phẩm lớn như Pfizer.  

Tuy nhiên, trên thực tế, những công ty công nghệ lớn như Pfizer lại thường hợp tác với các công ty công nghệ sinh học nhỏ hơn như BioNTech hoặc mua lại những công ty này, để hợp tác sản xuất và thương mại thuốc, qua đó làm tăng tốc sự phát triển. 

Bản thân những công nghệ này là thành quả của những tiến bộ gần đây trong các liệu pháp điều trị tế bào và gien, cũng như trong cách phân phối và xác định những bệnh nhân có khả năng được hưởng lợi nhiều nhất.

Điều này đang tạo ra một lục hút tiền mới đổ vào việc đang phát triển phương pháp điều trị ung thư, các bệnh về hệ miễn dịch hoặc liên quan đến não và thậm chí các bệnh truyền nhiễm. 

Các công ty đang cạnh tranh để trở thành một phiên bản Moderna tiếp theo, với giá trị vốn hóa thị trường tăng từ 5 tỷ USD trong lần IPO vào cuối năm 2018 lên 156 tỷ USD hiện nay. Họ hy vọng “đổi đời” bằng cách lấn sân sang lĩnh vực sản xuất thay vì chỉ tham gia vào việc nghiên cứu và phát triển. 

Mặc dù vậy theo ước tính, chỉ một trong sáu công ty được niêm yết trong bộ chỉ số công nghệ sinh học của Nasdaq ghi nhận mức tăng trưởng dương vào năm 2020. Các công ty còn lại đã để mất tổng cộng 33 tỷ USD. 

Vertex, một “ngôi sao” từng toạ lạc trên phố Binney Street, đã thua lỗ liên tục kể từ khi thành lập vào năm 1989 cho đến năm 2017. Trong khi đó, Moderna sau khi ghi nhận lần đầu tiên trong một thập kỷ vào quý trước cũng đang chứng kiến giá cổ phiếu sụt giảm. 

Dù vậy, ở góc nhìn tích cực hơn, các chuyên gia cho rằng những công ty đang ôm mộng “đổi đời” cũng có thể tin vào một điều rằng sự kiên nhẫn sẽ mang lại những “trái ngọt” trong tương lai./.