Trong bối cảnh căng thẳng leo thang ở Trung Đông, những xáo trộn trên thị trường dầu mỏ đang hé lộ những người hưởng lợi bất ngờ, cũng như những doanh nghiệp chịu thiệt hại nặng nề, và đôi khi kết quả lại trái ngược hoàn toàn với dự đoán.

Đối với nhiều doanh nghiệp, việc giá nhiên liệu tăng giống như một cú đấm hai nhịp. Trước hết là chi phí đầu vào và vận hành leo thang, bào mòn biên lợi nhuận. Rồi ngay khi chưa kịp định thần, cú đánh thứ hai ập đến: khách hàng bắt đầu thắt chặt chi tiêu. Hầu như mọi hộ gia đình ở Mỹ đều có ô tô và phần lớn còn sở hữu từ hai chiếc trở lên. Khi giá xăng tăng từ khoảng 3 USD/gallon (1 gallon = 3,78 lít) lên 4 USD/gallon, họ phải chi thêm hơn 1.000 USD mỗi năm cho xăng dầu. Với một gia đình bình thường, con số này chiếm khoảng 1/8 khoản chi tiêu linh hoạt - đồng nghĩa với việc họ phải thắt chặt hầu bao cho những việc như đi ăn ngoài, mua sắm quần áo hay giải trí.

Đã gần một tháng kể từ khi Mỹ lần đầu không kích Iran. Đầu năm 2026, giá dầu dao động quanh mức 60 USD/thùng. Sang tháng 3/2026, giá dầu trồi sụt mạnh theo nhịp leo thang - rồi hạ nhiệt của xung đột, nhưng nhìn chung xoay quanh mốc 100 USD/thùng. Người tiêu dùng Mỹ đã bắt đầu cảm nhận sức ép: giá xăng trung bình tại các trạm đã lên tới 4 USD/gallon, so với 3 USD/gallon vào cuối tháng 2/2026.

Với doanh nghiệp Mỹ, điều đó tạo ra cả người thắng lẫn kẻ thua. Giá cao là tin tốt cho ngành dầu khí, ít nhất trong ngắn hạn: giá cổ phiếu các công ty niêm yết trong lĩnh vực này đã tăng trung bình hơn 8% kể từ ngày 27/2. Ngược lại, các hãng hàng không và du thuyền chịu thiệt hại. Cổ phiếu của American Airlines đã giảm giá 20% kể từ cuối tháng 2/2026, còn giá cổ phiếu của United Airlines giảm 13%, trong khi giá cổ phiếu của Delta Air Lines lại tăng 3% (nhờ sở hữu một nhà máy lọc dầu tại Pennsylvania). Các doanh nghiệp sống dựa vào chi tiêu tùy hứng của khách hàng như chuỗi đồ ăn nhanh kiểu Mexico Chipotle, hãng đồ thể thao Nike, hay thương hiệu dụng cụ nhà bếp cao cấp Williams Sonoma, đều đã bốc hơi 12-15% giá trị kể từ cuối tháng 2/2026.

Tuy nhiên, ở những mảng khác, tác động của cuộc xung đột lại gây bất ngờ hơn nhiều. Bạn có thể nghĩ rằng những công ty sản xuất hóa chất từ hydrocarbon sẽ gặp khó khăn vì chi phí năng lượng và nguyên liệu đầu vào tăng cao. Thế nhưng, giá cổ phiếu của LyondellBasell và Dow Chemicals, hai trong số những nhà sản xuất hóa chất lớn nhất nước Mỹ, đều đã tăng khoảng 30%. Khác với các đối thủ nước ngoài, họ được hưởng lợi nhờ tiếp cận được nguồn khí đốt tự nhiên của Bắc Mỹ, vốn đang rẻ hơn nhiều so với các nơi khác. Tương tự, CF Industries, một nhà sản xuất phân bón sử dụng khí đốt làm đầu vào để sản xuất amoniac, cũng chứng kiến giá cổ phiếu của mình tăng vọt.

Một số nhà bán lẻ hàng không thiết yếu cũng “ngược dòng” đi lên. Giá cổ phiếu của Burlington (một hệ thống cửa hàng bách hóa giảm giá) tăng khoảng 7% trong tháng qua, khi nhà đầu tư đặt cược rằng người tiêu dùng sẽ săn hàng giá rẻ. Ngược lại, một số doanh nghiệp sản xuất hàng thiết yếu lại đang chịu áp lực lớn. Cổ phiếu các hãng thực phẩm đóng gói như Campbell Soup Company và General Mills đã giảm giá hơn 20% kể từ khi xung đột tại Trung Đông bùng phát. Giới đầu tư cho rằng những công ty này – vốn từng tăng giá mạnh trong làn sóng lạm phát sau cuộc xung đột Nga – Ukraine hồi năm 2022 – sẽ không thể lặp lại điều đó một lần nữa.

Nhìn chung, giới đầu tư đang dự báo các doanh nghiệp sẽ phải đối mặt với bài toán chi phí leo thang, trong khi người tiêu dùng ngày càng "thắt lưng buộc bụng". Vậy còn những hệ lụy dài hạn của cuộc xung đột thì sao? Dù các tín hiệu hiện chưa thực sự rõ ràng, nhưng đây vẫn là điều đáng để lưu tâm. Baker Hughes, doanh nghiệp cung cấp thiết bị và dịch vụ cho ngành dầu khí, có thể sẽ được hưởng lợi nếu giá nhiên liệu tăng cao thúc đẩy làn sóng đầu tư mới. Tuy nhiên, sau khi sụt giảm nhẹ vì những lo ngại về tác động tới các dự án tại Trung Đông, giá cổ phiếu của hãng này hiện được giao dịch ở mức thấp hơn một chút so với trước cuộc khủng hoảng. Điều này cho thấy dường như thị trường vẫn hoài nghi về khả năng sản lượng dầu sẽ tăng mạnh.

Việc giá nhiên liệu duy trì ở mức cao trong thời gian dài sẽ giáng một đòn mạnh vào các hãng chế tạo ô tô. Kể từ khi xung đột tại Trung Đông nổ ra, giá cổ phiếu của Ford và General Motors đã quay đầu sụt giảm. Một phần nguyên nhân là do áp lực tài chính đè nặng lên những người đang có ý định mua xe. Tuy nhiên, điều này cũng có thể báo hiệu một tương lai bớt phụ thuộc vào xăng dầu hơn.

Cổ phiếu của BYD – 'ngôi sao' xe điện Trung Quốc – đã tăng giá 15% kể từ khi xung đột bắt đầu, trong khi đó, mã cổ phiếu của CATL, gã khổng lồ sản xuất pin, thậm chí còn tăng trưởng mạnh mẽ hơn. Những cú sốc dầu mỏ liên tiếp vào thập niên 1970 từng giáng một đòn chí mạng vào 'thủ phủ xe hơi' Detroit, khi người tiêu dùng quay lưng với những chiếc xe 'ngốn xăng' để chuyển sang các mẫu xe tiết kiệm nhiên liệu của Nhật Bản.

Hiện tại, cục diện của cuộc xung đột vẫn chưa rõ ràng, nhưng các doanh nghiệp nên nhận thức rằng những dư chấn của nó sẽ còn kéo dài rất lâu, ngay cả khi tiếng súng đã lắng xuống.