Lãnh đạo 20 doanh nghiệp thuộc Hiệp hội các nhà thầu thi công cao tốc Bắc - Nam vừa đồng loạt ký gửi văn bản kiến nghị Ủy Ban Thường vụ Quốc hội; Ủy ban Kinh tế Quốc hội, Thủ tướng Chính phủ và các Bộ liên quan xem xét giải quyết bất cập, tháo gỡ khó khăn hỗ trợ nhà thầu thi công, nhà đầu tư thực hiện cao tốc Bắc - Nam giai đoạn 2017 - 2020.

Theo các nhà thầu, ngay sau khi khởi công các dự án thành phần, nhà thầu phải đối mặt với tình trạng nhiều loại vật liệu chính biến động tăng đột biến như: thép, đất đắp các loại, cốt liệu đá cho bê tông xi măng, bê tông nhựa..., cát vàng sản xuất bê tông xi măng.

Đứng trước biến động quá lớn về giá cả các loại vật liệu chính, từ quý III/2022, nhà thầu đã có rất nhiều văn bản báo cáo cơ quan chức năng báo cáo thực trạng biến động giá các loại vật liệu chính và đề xuất giải pháp tháo gỡ.

Kể từ đó đến nay, các chủng loại vật tư, vật liệu chính: đất, đá các loại, đá cấp phối đá dăm, đá cốt liệu bê tông xi măng, xi măng, thép, đá cốt liệu bê tông nhựa tiếp tục leo thang lên mặt bằng giá mới.

Dẫn chứng cụ thể, Hiệp hội các nhà thầu thi công cao tốc Bắc - Nam cho biết, từ cuối tháng 2/2022 xảy ra xung đột quân sự Nga - Ukraine, giá dầu thô trên thị trường thế giới tăng cao kéo theo giá nhiên liệu diesel và các sản phẩm có nguồn gốc từ dầu mỏ (nhựa đường, nhựa thấm bám,…) tăng phi mã.

Đây là nhiên, vật liệu đầu vào chiếm tỷ trọng lớn ảnh hưởng tới giá tất cả các loại vật tư, vật liệu khác khi cước vận chuyển tăng từ 70 - 150% kể từ cuối năm 2021. Đặc thù của ngành xây dựng công trình giao thông chủ yếu thi công cơ giới nên chi phí máy thi công ngày càng tăng.

Hiện, một số chủng loại vật tư, vật liệu chính như: giá đất đắp tăng khoảng 30 - 50%, cá biệt có gói thầu tăng 154%; cát vàng tăng khoảng 15 - 40%, cá biệt có gói thầu tăng 187%; giá nhựa đường tăng khoảng 35 - 50%; giá sản xuất bê tông nhựa tăng khoảng 20 - 55%; giá cấp phối đá dăm loại 1 tăng khoảng 30 - 45%, đặc biệt có gói thầu tăng 129%; giá nhiên liệu dầu diesel tăng phi mã 138 - 163%; giá thép tăng 40 - 50%, một số thời điểm tăng đến 70%; giá xi măng tăng khoảng 20 - 35%, cá biệt có gói thầu tăng 47%.

Các nhà thầu cung cấp dịch vụ vận chuyển đang thông báo sẽ tiếp tục tăng giá cước vận tải lên 30 - 40%. Ngoài ra, hiện, trong công thức điều chỉnh giá hợp đồng chỉ điều chỉnh cho 7 yếu tố chính: nhân công, máy thi công, nhựa đường, thép, đá các loại, cát, xi măng. Vật liệu đất đắp được coi là cố định, không điều chỉnh trong quá trình thực hiện hợp đồng. Trong khi đó, với khối lượng đất đắp rất lớn, giá trị vật liệu đất đắp chiếm tỷ trọng lớn trong giá hợp đồng từ 15 - 25%.

“Cộng các biến động một số vật tư, vật liệu chính nêu trên (chưa tính biến động máy thi công, nhân công) tăng khoảng 20 - 30% so với giá trị hợp đồng trừ dự phòng. Với biến động quá lớn, đơn giá thanh toán cho khối lượng hoàn chỉnh theo hợp đồng không đủ để mua vật tư, vật liệu”, Hiệp hội các nhà thầu thi công cao tốc Bắc - Nam phản ánh.

Bên cạnh đó, hầu hết các nhà cung cấp, chủ mỏ đều yêu cầu cơ chế thanh toán 100% trước khi nhận hàng như: đá các loại, thép, bê tông, nhiên liệu diesel, nhựa đường. Thậm chí, yêu cầu phải đặt cọc trước theo khối lượng phân bổ của nhà cung cấp.

Trong khi việc thi công trên công trường tuân thủ theo quy trình thi công, nghiệm thu, thanh toán của dự án, chu kỳ kể từ khi tập kết vật liệu để thi công đến khi được nghiệm thu, thanh toán và nhận được tiền của chủ đầu tư ít nhất từ 2 - 3 tháng.

Chưa kể, các nhà thầu còn tham gia thi công đồng thời một số dự án thành phần cao tốc Bắc - Nam và đều trong tình trạng mất cân đối nghiêm trọng. Mặc dù nhà thầu đã rất cố gắng xoay xở dòng tiền, dồn mọi nguồn lực cho dự án nhưng sự mất cân đối dòng tiền lũy kế trong hơn 1 năm qua là quá lớn. Doanh nghiệp rơi vào suy kiệt tài chính và đang trên bờ vực phá sản.