Các doanh nghiệp thu mua mía để sản xuất đường cũng gặp khó khăn khi sản phẩm khó tiêu thụ trên thị trường do phải cạnh tranh với đường nhập lậu. Người dân và doanh nghiệp đang tìm giải pháp ổn định chuỗi sản xuất và tiêu thụ mía đường. 

Tỉnh Đắk Lắk có diện tích trồng mía lớn với khoảng 46.000 ha. Đây là loại cây trồng chủ lực của nông dân ở vùng miền núi, trung du trong tỉnh. Tại xã Suối Trai, người dân gắn bó với cây mía từ nhiều năm nay, trở thành nguồn thu nhập chính cho nhiều hộ gia đình, nhất là đồng bào dân tộc thiểu số. Năm nay, nông dân khá buồn khi thu hoạch mía vì năng suất giảm và giá thu mua của các nhà máy xuống thấp; có hộ còn bị lỗ sau khi trừ các chi phí trồng, chăm sóc, thu hoạch.

Hộ gia đình ông Nay Y Sơn (xã Suối Trai) trồng gần 10 ha mía trong niên vụ 2025 - 2026. Thời điểm cây mía đang trong giai đoạn sinh trưởng cuối năm 2025 lại bị ảnh hưởng nặng nề bởi thiên tai nên khi thu hoạch năng suất giảm. Nếu như mọi năm năng suất mía đạt 70 - 80 tấn/ha thì năm nay chỉ đạt hơn 50 tấn/ha. Bên cạnh đó, tại thời điểm thu hoạch hiện nay, giá thu mua mía của các nhà máy trên địa bàn khá thấp 1,07 triệu đồng/tấn đối (với mía đạt 10 chữ đường trở lên).

Ông Sơn cho biết, năng suất mía thấp, giá thu mua giảm cộng thêm các khoản chi phí như: giống, phân bón, công chăm sóc, thu hoạch… đều tăng cao nên niên vụ mía năm nay ông không có lãi. Thậm chí, tính ra ông còn bị lỗ nếu như không có chính sách hỗ trợ 6 triệu đồng/ha từ đơn vị bao tiêu đầu ra cho cây mía là Công ty Trách nhiệm hữu hạn Công nghiệp KCP Việt Nam (tỉnh Đắk Lắk).

Tại tỉnh Đắk Lắk, giá thu mua mía hiện nay giảm ở mức thấp nhất so với 5 năm trở lại đây. Nếu như niên vụ trước, các nhà máy đường trên địa bàn tỉnh thu mua với giá 1,35 triệu đồng/tấn đối với mía đạt 10 chữ đường trở lên thì niên vụ này chỉ còn 1,07 triệu đồng/tấn. Như vậy, mỗi tấn mía giảm đến 280.000 đồng. Với ruộng mía đạt trung bình 60 tấn/ha, nông dân mất đi gần 17 triệu đồng.

Bà KPắ Hờ Trang (xã Suối Trai) cho biết, gia đình bà trồng gần 5 ha mía trong niên vụ 2025 - 2026, trong đó có hơn 3 ha trồng theo phương pháp tưới nước tự động nhỏ giọt. Do ảnh hưởng của mưa lũ tháng 11/2025 nên năng suất ước tính giảm hơn 10% so với mọi năm. Hiện, bà đang chuẩn bị vào thu hoạch chính nhưng với giá mía thu mua thấp, gia đình không mấy phấn khởi. Bà mong muốn Nhà nước có giải pháp hỗ trợ tăng giá thu mua mía để nông dân có thêm thu nhập.

Theo nhiều nông dân tỉnh Đắk Lắk, Nhiều nhà máy đường gặp khó khăn tiêu thụ khiến cho lượng sản phẩm tồn kho khá nhiều. Như tại Công ty Trách nhiệm hữu hạn Công nghiệp KCP Việt Nam, niên vụ 2024 - 2025, công ty tồn kho 30% tổng sản lượng sản xuất; đến niên vụ 2025 - 2026 hiện đang tồn kho 53.000 tấn đường.

Chủ tịch Hiệp hội Mía đường Việt Nam Nguyễn Văn Lộc cho biết, bắt đầu từ quý II năm 2025, đường nhập lậu vào thị trường Việt Nam đã khiến cho đường sản xuất trong nước giảm giá bán. Đến cuối năm 2025, tất cả các công ty sản xuất đường trong nước đều ghi nhận doanh thu sụt giảm, hàng tồn kho tăng. Vào niên vụ mới 2025 - 2026, sản phẩm đường hầu như không thể tiêu thụ được dẫn đến chuỗi liên kết sản xuất - tiêu thụ mía đường gặp khó khăn. Ngành mía đường trong nước rất cần sự can thiệp của các cơ quan chức năng để thiết lập kỹ cương, tạo sự cạnh tranh công bằng.