Liên minh châu Âu (EU) đang chuẩn bị đề xuất hàng loạt điều kiện mới nhằm bảo đảm các doanh nghiệp trong khối được ưu tiên khi những quốc gia thành viên và công ty nước ngoài đưa ra quyết định đầu tư tại châu Âu, qua đó làm thay đổi triết lý thương mại tự do đã chi phối chính sách của khu vực trong nhiều thập kỷ.

Theo dự thảo của Đạo luật Tăng tốc Công nghiệp (Industrial Accelerator Act), Ủy ban châu Âu (EC)– cơ quan điều hành của EU – dự kiến vào cuối tháng này sẽ công bố các quy định mới, theo đó những khoản đầu tư nước ngoài quan trọng trị giá trên 100 triệu euro (khoảng 116 triệu USD) sẽ phải đáp ứng các điều kiện nghiêm ngặt về chia sẻ công nghệ, tuyển dụng lao động địa phương và thành lập liên doanh với những doanh nghiệp châu Âu.

Đề xuất này được đưa ra trong bối cảnh sản xuất công nghiệp tại châu Âu đang suy giảm rõ rệt. Nhiều ngành tiêu thụ nhiều năng lượng vẫn chật vật với chi phí nhiên liệu cao kể từ sau khi Nga mở chiến dịch quân sự đặc biệt tại Ukraine gần bốn năm trước. Bên cạnh đó, các gián đoạn chuỗi cung ứng đã đẩy chi phí lên cao, trong khi Trung Quốc ngày càng chiếm ưu thế trong những lĩnh vực công nghệ sạch mới, khiến doanh nghiệp châu Âu tụt lại phía sau trong cuộc cạnh tranh.

Dự thảo nêu rõ, sự kết hợp giữa giá năng lượng cao, nhu cầu đầu tư lớn cho quá trình khử carbon và cạnh tranh toàn cầu thiếu công bằng đang đặt các ngành công nghiệp tiêu thụ nhiều năng lượng vào thế bất lợi, đồng thời xuất hiện ngày càng nhiều dấu hiệu cho thấy sự suy giảm của ngành công nghiệp. Theo đó, an ninh kinh tế của EU đòi hỏi phải tăng cường khả năng chống chịu của chuỗi cung ứng, cũng như bảo vệ thị trường chung và năng lực công nghiệp của khối.

Tuy nhiên, kế hoạch này đã vấp phải những ý kiến trái chiều ngay trong nội bộ EU. Một số quan chức cảnh báo nguy cơ gia tăng chủ nghĩa bảo hộ, trong khi các nhà ngoại giao cấp cao từ những quốc gia có quan điểm tương đồng cho rằng EU không nên đi quá xa trong nỗ lực tái thiết ngành công nghiệp.

Theo đề xuất, các quốc gia thành viên EU cũng sẽ phải tuân thủ những quy định chặt chẽ hơn trong hoạt động mua sắm công. Chẳng hạn, giá thấp nhất sẽ không còn là tiêu chí duy nhất khi mua sắm các sản phẩm như đội xe buýt mới. Thay vào đó, những sản phẩm này phải đáp ứng tỷ lệ tối thiểu về hàm lượng có nguồn gốc từ châu Âu, với một số ngoại lệ dành cho các quốc gia đã ký hiệp định thương mại tự do với EU.

Các nội dung khác trong dự thảo luật còn bao gồm khả năng thiết lập những “trung tâm dự trữ” đối với nguyên liệu thô quan trọng nhập khẩu nhằm giúp EU tăng khả năng chống chịu trước các cú sốc nguồn cung trong tương lai. Dự luật cũng hướng tới việc đẩy nhanh phê duyệt những dự án mới và xây dựng nhãn “xanh” cho thép.