Với đặc sản don phải trải qua quá trình dài, kỳ công, vất vả từ khâu khai thác đến chế biến để có được một tô thức ăn ưng ý phục vụ khách. 

Phát xuất từ thực tế đó, anh Phạm Văn Tâm (43 tuổi) ở xã Nghĩa Hòa, huyện Tư Nghĩa đã nghĩ ra ý tưởng đầu tư hệ thống sản xuất, đóng gói don khô, ăn liền giúp rút ngắn thời gian, công sức, góp phần làm đa dạng mẫu mã, nâng tầm giá trị sản phẩm quê hương.

Nghĩ là làm, anh Tâm tạm gác lại bộn bề công việc ở Tp. Hồ Chí Minh để về quê thành lập Hợp tác xã Don Nghĩa Hà. Anh chọn chính vùng quê mình, bởi lẽ, bố mẹ anh đã có thâm niên hơn 50 năm hành nghề mua, bán don nên có thể học hỏi được ít nhiều kinh nghiệm.

Mất nhiều năm trời, tâm huyết ấy mới thành tựu. Năm 2020, hợp tác xã đi vào hoạt động sau khi hoàn tất các thủ tục pháp lý liên quan. Anh Tâm không ngần ngại bỏ ra cả chục tỷ đồng đầu tư hệ thống máy móc hiện đại phục vụ quá trình sản xuất don đóng gói.

Mỗi ngày, hợp tác xã thu mua khoảng 500 kg đến 1 tấn don tươi của bà con trong tỉnh. Số don này được đem đi rửa sạch bằng máy, sau đó được nấu chín, hấp khử trùng đợt đầu rồi đãi lấy ruột, lọc cát. Công đoạn này đòi hỏi phải tỉ mẫn bởi nó quyết định đến chất lượng thành phẩm.

Sau đó, don sẽ được đưa vào phòng chiết rót để đóng gói, rồi đưa vào máy sấy khô, tiệt trùng ở nhiệt độ lên tới 121 độ C. Cuối cùng là chuyển sang phòng đóng gói để cho ra thành phẩm.

Điều đáng nói là xuyên suốt từ đầu đến cuối, hợp tác xã không dùng bất kỳ chất bảo quản nào nên đảm bảo an toàn sức khỏe cho người sử dụng.

Với lượng don này, hệ thống sản xuất được khoảng 5.000 gói don/ngày. Mỗi gói don ăn liền có trọng lượng 120g, với giá khá bình dân 15.000 đồng/gói, tương đương với giá thành tô don các hàng quán hay bày bán.

Theo anh Tâm, don đóng gói, ăn liền do hợp tác xã làm ra vẫn giữ nguyên hương vị như cách nấu truyền thống. Đặc biệt, với hình thức chế biến này, sản phẩm mang tính tiện lợi, dễ dàng sử dụng (như cách pha chế mì tôm gói), nhiều khách hàng vì thế mà lựa chọn. Những mẻ don gói đầu tiên vừa mới ra “lò” đã được người dân trong xã đặt hàng, mua về thưởng thức. Đó là động lực để anh tiếp tục mở rộng quy mô.

Hợp tác xã Don Nghĩa Hà đi vào hoạt động đã góp phần tạo công ăn việc làm cho người dân địa phương, nâng cao thu nhập cho các hộ hành nghề cào don.

Bà Lê Thị Vân, ở xã Nghĩa Hòa, huyện Tư Nghĩa phấn khởi khoe: “Hồi xưa làm don vất vả, cực khổ lắm. Cào về phải chở lên tận chợ thị để bán, phải đi sớm chứ nếu trễ thì không bán được. Nay có hợp tác xã, mình thấy đỡ hơn nhiều, có bao nhiêu họ mua hết bấy nhiêu, bán được giá nên rất vui”.

Chia sẻ về dự định trong thời gian tới, anh Tâm cho biết: “Ban đầu tôi hướng đến thị trường Sài Gòn, Lâm Đồng và các tỉnh Tây Nguyên là chính vì ở đó có người Quảng xa quê khá nhiều. Sắp tới, hợp tác xã sẽ đẩy mạnh thu mua nguồn don tươi với số lượng 10 tấn/tháng và sẽ sản xuất hơn 150.000 gói don/tháng; trong đó chú trọng đến việc đưa sản phẩm vào siêu thị. Khi ổn định thị trường sẽ phân phối khắp cả nước và sẽ hướng tới xuất khẩu”./.