Đây là nội dung chính được thảo luận tại Hội thảo “Chuỗi giá trị xanh – Đồng hành và phát triển”, do Chương trình Phát triển Liên Hợp Quốc tại Việt Nam phối hợp với Quỹ Hỗ trợ Nghiên cứu và Bảo tồn Đồng bằng sông Cửu Long cùng các đối tác tổ chức ngày 20/3 tại Cần Thơ. 

Phát biểu tại hội thảo, bà Ramla Khalidi, Trưởng Đại diện Chương trình Phát triển Liên Hợp Quốc (UNDP) tại Việt Nam cho biết, Đồng bằng sông Cửu Long giữ vai trò quan trọng trong đảm bảo an ninh lương thực và xuất khẩu nông sản của cả nước. Tuy nhiên, khu vực đang đối mặt với nhiều thách thức như nước biển dâng, xâm nhập mặn, sạt lở và suy thoái tài nguyên, ảnh hưởng trực tiếp đến sinh kế của người dân.

Trước thực trạng này, Chính phủ đã ban hành Nghị quyết 120/NQ-CP và quy hoạch vùng giai đoạn 2021–2030, xác định tư duy phát triển “thuận thiên”, thích ứng linh hoạt với điều kiện tự nhiên. Định hướng này tạo nền tảng cho tái cơ cấu nông nghiệp theo hướng bền vững, đa dạng hóa sinh kế phù hợp từng tiểu vùng sinh thái.

Các chuyên gia nhận định, để hiện thực hóa mục tiêu trên, cần chuyển từ sản xuất nông nghiệp truyền thống sang phát triển kinh tế sinh thái, trong đó kinh tế xanh và kinh tế tuần hoàn giữ vai trò then chốt. Mô hình này giúp gia tăng giá trị kinh tế, đồng thời giảm thiểu tác động môi trường và tận dụng hiệu quả tài nguyên.

Tiến sĩ Lý Văn Lợi (Đại học Cần Thơ) phát biểu tại sự kiện. Ảnh: Ánh Tuyết - TTXVN

Một trong những giải pháp được đề xuất là phát triển chuỗi giá trị xanh dựa trên hệ sinh thái bản địa. Theo Tiến sĩ Lý Văn Lợi (Đại học Cần Thơ), các loài cây như tràm, tre, lác hay năng tượng có khả năng thích nghi cao với điều kiện đất phèn, đất mặn, ít cần đầu tư đầu vào nhưng mang lại giá trị kinh tế và môi trường đáng kể.

Những loài này có thể tham gia vào nhiều ngành công nghiệp xanh như chế biến gỗ, dệt, giấy và thủ công mỹ nghệ. Đặc biệt, cây tràm cho sản phẩm đa dạng như gỗ, tinh dầu, mật ong; tre có khả năng hấp thụ CO₂, góp phần giảm phát thải; trong khi lác gắn với các làng nghề truyền thống, tạo việc làm cho nhiều lao động, nhất là phụ nữ. Đây được xem là cơ sở quan trọng để phát triển kinh tế tuần hoàn gắn với tài nguyên bản địa.

Hội thảo cũng nhấn mạnh vai trò của khoa học công nghệ trong tổ chức chuỗi giá trị. Việc ứng dụng các công nghệ như dữ liệu lớn (Big Data), Internet vạn vật (IoT), trí tuệ nhân tạo (AI) giúp nâng cao năng lực quản lý, xây dựng hệ thống truy xuất nguồn gốc và đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế như FSC hay quy định chống mất rừng của Liên minh châu Âu (EUDR).

Từ góc độ quản lý và nghiên cứu, các chuyên gia đề xuất cần xây dựng bản đồ phân vùng sinh thái và cơ sở dữ liệu tài nguyên làm nền tảng cho quy hoạch và phát triển vùng nguyên liệu. Đây sẽ là công cụ quan trọng giúp địa phương và doanh nghiệp hình thành các chuỗi giá trị có tính cạnh tranh cao.

Khuyến nghị chính sách chuyển đổi và phát triển xanh bền vững các chuỗi giá trị xanh, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Ngô Thị Thanh Trúc (Đại học Cần Thơ) cho rằng, về dài hạn, phát triển chuỗi giá trị xanh phải được coi là giải pháp căn cơ nhằm không chỉ tạo thêm sinh kế mà còn là quá trình tái cơ cấu kinh tế vùng theo hướng thích ứng với điều kiện sinh thái, gia tăng giá trị tại chỗ và giảm phụ thuộc vào các mô hình kém hiệu quả.

Theo bà Ramla Khalidi, các tổ chức quốc tế đang đồng hành cùng Việt Nam trong việc xây dựng cơ sở khoa học và triển khai các mô hình phát triển tích hợp thiên nhiên. Việc phát triển chuỗi giá trị xanh cần dựa trên ba trụ cột chính gồm bảo tồn hệ sinh thái, phát triển chuỗi giá trị hoàn chỉnh và thúc đẩy hòa nhập xã hội, lấy con người làm trung tâm.

Trong bối cảnh toàn cầu chuyển mạnh sang phát triển bền vững, việc kiến tạo Đồng bằng sông Cửu Long “thuận thiên”, gắn với kinh tế xanh và kinh tế tuần hoàn không chỉ giúp vùng thích ứng với biến đổi khí hậu mà còn mở ra cơ hội tham gia sâu hơn vào các thị trường xanh quốc tế.