Quang cảnh hội thảo. Ảnh: Thu Hiền - TTXVN

Trong bối cảnh hội nhập sâu rộng vào chuỗi cung ứng toàn cầu, chuyển đổi xanh không còn là một lựa chọn mà là yêu cầu bắt buộc. Các thị trường xuất khẩu trọng điểm và các đối tác quốc tế đang ngày càng áp dụng các tiêu chuẩn khắt khe về môi trường, tiêu chí ESG (môi trường, xã hội, quản trị), cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM).

Thời gian qua, nhiều văn bản pháp luật và chính sách quan trọng đã được ban hành, tạo nền tảng cho phát triển kinh tế xanh. Tiêu biểu là Quyết định số 287/QĐ-TTg phê duyệt Quy hoạch vùng Đồng bằng sông Cửu Long thời kỳ 2021–2030, tầm nhìn đến năm 2050, cùng với các nghị quyết quan trọng của Đảng ban hành đến năm 2025, đã định hướng rõ ràng cho quá trình chuyển đổi kinh tế xanh.

Đây không chỉ là định hướng phát triển phù hợp xu thế, mà còn là yêu cầu cấp bách để vùng Đồng bằng sông Cửu Long thoát khỏi tình trạng tụt hậu. Chuyển mình theo kinh tế xanh sẽ giúp Đồng bằng sông Cửu Long tận dụng tiềm năng, nâng cao năng lực cạnh tranh và cải thiện chất lượng sống cho người dân.

Tuy nhiên, các chuyên gia nhận định, con đường chuyển đổi xanh đòi hỏi nguồn lực rất lớn; trong đó, chủ đề tiếp cận tài chính xanh là rất cần thiết. Tài chính xanh không chỉ là nguồn vốn, mà còn là đòn bẩy giúp doanh nghiệp ứng dụng công nghệ xanh, phát triển năng lượng bền vững và thực hiện kinh tế tuần hoàn, thích ứng với biến đổi khí hậu. 

Theo khảo sát của Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam chi nhánh Đồng bằng sông Cửu Long (VCCI Đồng bằng sông Cửu Long) ở 150 doanh nghiệp hội viên cho thấy, 47,5% doanh nghiệp thiếu vốn đầu tư cho công nghệ xanh, 43,6% thiếu nhân lực chuyên môn, và 46,5% chưa được chính quyền địa phương hỗ trợ chính sách phù hợp.

Tuy nhiên, theo bà Võ Thị Thu Hương, Phó Giám đốc VCCI Đồng bằng sông Cửu Long, doanh nghiệp Đồng bằng sông Cửu Long đối diện với nhiều khó khăn và thách thức khi chuyển đổi xanh: kinh tế vùng dựa nhiều vào tài nguyên và lao động phổ thông, vốn nhỏ, thiếu tài sản đảm bảo khi đầu tư công nghệ xanh (cần vốn lớn, có thể thời gian hoàn vốn dài); các quỹ đầu tư lo ngại trong quá trình tham gia đồng hành chuyển đổi xanh cùng doanh nghiệp.

Vì thế, khi được hỏi, có 61,3% doanh nghiệp mong muốn được ưu tiên tiếp cận vốn, 54,7% kỳ vọng hỗ trợ đào tạo nhân lực và 42,5% mong muốn được kết nối chuyên gia. Đồng thời, trong lựa chọn giải pháp chuyển đổi, doanh nghiệp tập trung vào tiết kiệm năng lượng trong sản xuất (60,2%), sử dụng năng lượng tái tạo (38,9%), ứng dụng công nghệ giảm phát thải khí nhà kính (27,4%) và áp dụng mô hình kinh tế tuần hoàn (30,1%).

Tại hội thảo, các chuyên gia kỳ vọng các nghị quyết quan trọng ban hành trong năm 2025 sẽ tạo ra một khung chính sách mới, quyết liệt và đồng bộ, hứa hẹn thúc đẩy quá trình phát triển kinh tế xanh diễn ra nhanh hơn và thuận lợi hơn. Điều cần thiết hiện nay là đưa các chính sách đó vào thực tiễn thông qua văn bản cụ thể và cải cách thủ tục hành chính, giúp kế hoạch kinh doanh mới của doanh nghiệp và các quỹ nghiên cứu – đổi mới sáng tạo của doanh nghiệp tiếp cận thuận lợi hơn với nguồn vốn và ưu đãi tài chính xanh, cũng như là nền tảng pháp lý cho ngân hàng, quỹ đầu tư hoạt động nhanh chóng hơn.

Đối với các doanh nghiệp có quy mô vốn nhỏ và nhân lực hạn chế, các văn bản pháp luật cần tập trung xây dựng lộ trình từng bước hỗ trợ doanh nghiệp đáp ứng các rào cản kỹ thuật về chất lượng sản phẩm của thị trường cao cấp, rào cản từ quy định chặt chẽ đối với thị trường tài chính. Mục tiêu là giúp các doanh nghiệp tích lũy năng lực và tài chính, từ đó dần dần trưởng thành và sẵn sàng hội nhập sâu rộng hơn vào các chuỗi cung ứng toàn cầu liên quan kinh tế xanh.

Ngoài ra, các doanh nghiệp cần thay đổi nhận thức rằng chuyển đổi xanh là một lợi ích bền vững, mang lại giá trị trong dài hạn. Minh bạch và văn hóa kinh doanh chân chính là yếu tố cốt lõi để gia nhập mạng lưới liên kết tài chính với ngân hàng và quỹ đầu tư.

Theo Tiến sĩ Nguyễn Thành Tâm, Viện Mekong (Đại học Cần Thơ), để giúp các doanh nghiệp, hợp tác xã khởi nghiệp nông nghiệp chuyển đổi xanh cần kết hợp thống nhất giữa ứng dụng công nghệ xanh (từ sản xuất, chế biến, tiêu thụ) với giải pháp hỗ trợ (vốn, đào tạo, kết nối, chính sách); tăng cường đào tạo nhân lực là giải pháp căn cơ. Đồng thời, cần có sự phối hợp giữa viện, trường và doanh nghiệp để đào tạo nguồn nhân lực sát với nhu cầu thị trường, đặc biệt trong lĩnh vực kinh tế xanh.

Nhu cầu chuyển đổi kinh tế xanh là cần thiết. Quá trình chuyển đổi xanh cần một hệ sinh thái toàn diện, bao gồm vốn, nhân lực và dịch vụ tư vấn chuyên môn.