Khai thác quặng sắt tại mỏ Nà Lũng, Cao Bằng. Ảnh: Trọng Đạt/TTXVN

Tại Hội thảo Ngành mỏ Việt Nam ứng dụng công nghệ phi truyền thống hướng tới nâng cao năng suất và phát triển bền vững” được tổ chức ngày 31/3, TS. Nguyễn Hữu Xuyên, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu sáng chế và Khai thác công nghệ, Bộ Khoa học & và Công nghệ cho biết tỷ lệ đầu tư đổi mới công nghệ của các doanh nghiệp Việt Nam hiện rất thấp.

Theo TS. Nguyễn Hữu Xuyên, có tới 47% số doanh nghiệp dành ít hơn 0,5% doanh thu cho đổi mới công nghệ, 31% doanh nghiệp dành từ 0,5-1% doanh thu, khoảng 13% doanh nghiệp dành 1-2% doanh thu và chỉ có 9% doanh nghiệp dành trên 2% doanh thu cho đổi mới công nghệ.

Hiện nay công nghiệp khai khoáng của Việt Nam tập trung chủ yếu là khai thác than ở Quảng Ninh, khai thác sắt ở Trại Cau (Thái Nguyên), khai thác đồng ở Sinh Quyền (Lào Cai), khai thác vàng ở Bồng Miêu, titan Hà Tĩnh, Bình Định, Bình Thuận....

Đánh giá về đổi mới công nghệ trong ngành khai khoáng, ông Xuyên nhận định, “nhìn chung, công nghệ sử dụng trong khai khoáng còn lạc hậu, quy mô chưa lớn, quy hoạch còn nhiều hạn chế nên hiệu quả chưa cao”. So sánh về đổi mới công nghệ tại một số ngành khác cho thấy, ngành cơ khí chế tạo có 12,5% số doanh nghiệp hiện đang sử dụng công nghệ tiên tiến, ngành điện tử là 28%, con số này của ngành da giày là 25%.

Nguyên nhân của thực trạng trên được xác định là do các doanh nghiệp thiếu vốn và không huy động được vốn, thiếu nguồn nhân lực trình độ cao và môi trường chính sách chưa thực sự tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp đổi mới công nghệ. Số lượng doanh nghiệp tiếp cận và thụ hướng chính sách rất ít.

Theo khảo sát, trên 70% doanh nghiệp không biết có chính sách liên quan đến đổi mới công nghệ, hoặc có doanh nghiệp biết nhưng không tìm hiểu nên rõ nội dung chính sách và cũng có doanh nghiệp tìm hiểu nhưng sau đó bỏ cuộc.

Thừa nhận những rào cản của doanh nghiệp trong đổi mới công nghệ, song đại diện Viện Nghiên cứu sáng chế và Khai thác công nghệ cho rằng có những hạn chế xuất phát từ chủ quan của danh nghiệp. Đơn cử, nhiều doanh nghiệp kêu thiếu vốn chỉ là cái cớ, bởi nếu doanh nghiệp có dự án tốt thì các ngân hàng vẫn sẵn sàng cho vay vốn, vấn đề là doanh nghiệp có thực sự muốn đổi mới hay không?

Tại hội thảo, nhiều diễn giả đã trình bày những phương thức, kỹ thuật nhằm tăng cường hiệu quả trong sản xuất khai khoáng. Đơn cử như PGS.TS. Ngô Văn Quyết – Đại học Sao Đỏ, Hải Dương trình bày về việc Nâng cao hệ số an toàn độ bền mỏi và tuổi thọ cho các cơ phận của các thiết bị và máy cơ khí khai thác than theo quan điểm cơ học phá huỷ. Hay các biện pháp bố trí trạm dẫn động cho băng tải công suất lớn trong công nghiệp khai khoáng của Thạc sỹ Nguyễn Phúc Trường – Đại học Mỏ Địa chất, Hà Nội…/.