Bộ Tài chính đang lấy ý kiến đối với dự thảo Nghị quyết của Ủy ban Thường vụ Quốc hội về việc điều chỉnh mức thuế bảo vệ môi trường đối với xăng, dầu nhằm ứng phó với biến động của thị trường năng lượng và góp phần kiểm soát lạm phát.

Theo dự thảo, trong thời gian Nghị quyết có hiệu lực, mức thuế bảo vệ môi trường đối với xăng (trừ etanol) và nhiên liệu bay được đề xuất giảm từ mức 2.000 đồng/lít xuống còn 1.000 đồng/lít, trong khi dầu diesel từ 1.000 đồng còn 500 đồng/lít. Mức thuế này áp dụng trong toàn bộ thời gian thực hiện Nghị quyết, bao gồm cả trường hợp điều chỉnh thời hạn nếu có.

Sau khi Nghị quyết hết hiệu lực, đến hết ngày 31/12/2026, các mặt hàng xăng, nhiên liệu bay và dầu diesel sẽ quay trở lại áp dụng mức thuế theo Nghị quyết số 109/2025/UBTVQH15 về mức thuế bảo vệ môi trường đối với xăng, dầu, mỡ nhờn.

Theo Bộ Công Thương, thuế bảo vệ môi trường hiện chiếm khoảng 6,7% trong cơ cấu giá cơ sở xăng dầu. Trong bối cảnh giá xăng dầu thế giới biến động nhanh, việc giảm thuế được xem là giải pháp cần thiết để kịp thời ổn định thị trường. Do việc đưa thuế về mức 0 đồng cần trình Quốc hội, Bộ Công Thương đề xuất giảm tối đa trong khung thuế thuộc thẩm quyền của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, tập trung vào các mặt hàng xăng, dầu diesel và nhiên liệu bay.

Thuế bảo vệ môi trường là thuế gián thu và được tính vào giá bán của hàng hóa. Theo đó, nếu áp dụng giảm mức thuế bảo vệ môi trường đối với xăng (trừ etanol), dầu diesel, nhiên liệu bay như đề xuất thì giá bán lẻ xăng (trừ etanol) dự kiến giảm khoảng 1.080 đồng/lít, còn nhiên liệu bay và dầu diesel giảm khoảng 540 đồng/lít, đã bao gồm tác động của thuế giá trị gia tăng. Tuy nhiên, cơ quan soạn thảo cũng lưu ý giá bán lẻ trong nước vẫn phụ thuộc lớn vào biến động giá xăng dầu thành phẩm trên thị trường thế giới, do đó mức giảm thực tế có thể thay đổi.

Đánh giá tác động vĩ mô, Cục Thống kê cho biết việc điều chỉnh thuế sẽ làm chỉ số giá tiêu dùng (CPI) tháng 3/2026 tăng khoảng 1,63 điểm phần trăm so với thời điểm trước biến động địa chính trị tại Trung Đông. CPI quý I/2026 dự kiến tăng khoảng 0,43 điểm phần trăm so với cùng kỳ, trong khi CPI bình quân cả năm 2026 tăng khoảng 1,35 điểm phần trăm. Dù vậy, mức tăng này vẫn thấp hơn so với kịch bản giữ nguyên thuế hiện hành (khoảng 1,4 điểm phần trăm), qua đó góp phần kiểm soát lạm phát.

Dự thảo Nghị quyết đề xuất thời gian áp dụng từ ngày được ban hành đến hết ngày 30/6/2026, đồng thời giao Chính phủ chủ động điều chỉnh thời hạn cho phù hợp với diễn biến thực tế. Trong thời gian này, các mức thuế theo Nghị quyết số 109/2025/UBTVQH15 sẽ tạm thời không được áp dụng đối với các mặt hàng nêu trên.

Dự kiến, việc giảm thuế bảo vệ môi trường sẽ làm giảm thu ngân sách nhà nước khoảng 1.790 tỷ đồng mỗi tháng (đã bao gồm giảm thu từ thuế giá trị gia tăng). Bộ Tài chính cho rằng đây là giải pháp hỗ trợ cần thiết, góp phần giảm chi phí đầu vào, hỗ trợ người dân và doanh nghiệp, đồng thời thúc đẩy hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Bộ Tài chính nhận định, việc điều chỉnh mức thuế bảo vệ môi trường lần này vẫn nằm trong khung quy định của Luật Thuế bảo vệ môi trường, phù hợp thẩm quyền và là giải pháp linh hoạt nhằm thực hiện các mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội năm 2026, đặc biệt là yêu cầu kiểm soát lạm phát và ổn định kinh tế vĩ mô.

Theo báo cáo của Bộ Công Thương, từ đầu tháng 3/2026, xung đột quân sự tại Trung Đông, đặc biệt giữa Mỹ - Israel và Iran, tiếp tục leo thang căng thẳng, tác động trực tiếp đến nguồn cung và chuỗi vận chuyển dầu mỏ toàn cầu. Dù Iran tuyên bố không đóng cửa eo biển Hormuz (tuyến hàng hải chiến lược của thế giới) nhưng cảnh báo sẽ nhắm mục tiêu vào tàu của Mỹ và Israel nếu đi qua khu vực này, làm gia tăng rủi ro địa chính trị.

Cùng với đó, nhiều quốc gia và khu vực đã có động thái ứng phó như tạm dừng xuất khẩu xăng, dầu diesel, giảm công suất lọc dầu hoặc phát cảnh báo khủng hoảng năng lượng. Một số nước Trung Đông cũng phải thu hẹp hoạt động sản xuất dầu khí.

Cơ quan Thương mại và Phát triển của Liên Hợp Quốc (UNCTAD) cảnh báo, nếu eo biển Hormuz bị gián đoạn, giá năng lượng và lương thực toàn cầu có thể tăng mạnh, kéo theo áp lực chi phí sinh hoạt gia tăng, đặc biệt với các nhóm dễ bị tổn thương.

Trong nước, thực hiện Nghị quyết số 36/NQ-CP ngày 6/3/2026, Bộ Công Thương đã phối hợp với Bộ Tài chính đã liên tục điều hành giá xăng dầu theo sát diễn biến thị trường thế giới. Chính phủ cũng đã chỉ đạo sử dụng Quỹ bình ổn giá xăng dầu để giảm áp lực tăng giá. Tuy nhiên, xu hướng chung của giá xăng dầu thế giới vẫn tăng cao, khiến giá trong nước chịu áp lực lớn.