Theo đại biểu Nguyễn Văn Hiển, chính sách và dự thảo Luật đang xây dựng theo hướng cố gắng bảo đảm cho người có thu nhập thấp và đối tượng chính sách được hưởng sở hữu nhà ở xã hội thay vì bảo đảm cho họ quyền có chỗ ở hợp pháp.

"Thực tế người có thu nhập thấp, nhất là tại các đô thị chủ yếu là công nhân, người đi làm có thu nhập thấp hơn mức trung bình, trong khi nhà ở là tài sản quá lớn, quá sức đối với đại bộ phận người có thu nhập thấp, nên việc mua, sở hữu một căn hộ, dù là nhà ở xã hội trả góp cũng là một gánh nặng tài chính lớn. Nếu gắn với mục tiêu này sẽ dẫn đến hệ quả là người dân khai man các điều kiện như thu nhập, diện tích để hưởng lợi từ việc mua nhà ở xã hội với giá thấp, hoặc người có tiền mượn tên công nhân để đăng ký mua dẫn đến tình trạng đầu cơ, làm cho nhà ở xã hội không phục vụ được đúng đối tượng, mất đi ý nghĩa vốn có", đại biểu phân tích.

Bất cập thứ hai được đại biểu nêu là việc không tách bạch giữa chính sách phát triển nhà ở xã hội với chính sách quản lý, vận hành nhà ở xã hội, quá chú trọng ưu đãi dành cho bên cung (các nhà đầu tư) hơn ưu đãi dành cho bên cầu (những người có thu nhập thấp).

"Dù các chủ đầu tư vẫn gặp nhiều khó khăn nhưng nhìn vào bức tranh chung vẫn thấy chênh lệch giữa ưu đãi cho bên cung và bên cầu. Trong khi các doanh nghiệp được hưởng ưu đãi về vốn, lãi suất thấp, thời gian vay dài, miễn thuế, giảm thuế, tiếp cận đất đai... thì người mua nhà được hưởng ưu đãi lớn nhất là giá nhà thấp, mà giá thấp thì dẫn đến hệ quả như đã phân tích. Chính sách trên khiến chủ đầu tư thường lựa chọn phân khúc dễ làm hơn là đầu tư phát triển nhà ở xã hội để bán vì thu hồi vốn nhanh hơn mà ít chủ đầu tư quan tâm đến việc quản lý, vận hành, cho thuê nhà ở xã hội vì phân khúc này thường rất có hạn và thu hồi vốn chậm", đại biểu nêu thực tế.

Đại biểu Nguyễn Văn Hiển dẫn chứng, kinh nghiệm từ nhiều nước cho thấy việc phát triển nhà ở xã hội đều hướng tới mục tiêu bao trùm nhất là cung cấp nơi ở phù hợp cho người dân dưới hình thức phát triển nhà cho thuê, đồng thời tách bạch rõ ràng giữa chính sách phát triển nhà ở xã hội với chính sách quản lý, vận hành nhà ở xã hội.

Các tổ chức quản lý, vận hành nhà ở xã hội dù là công hay tư cũng đều song hành với chủ đầu tư từ giai đoạn phát triển dự án, cam kết mua nhà, căn hộ với mức giá hợp lý, để cho thuê dài hạn. Các cam kết này giải quyết được nỗi lo lắng về đầu ra và dòng tiền cho chủ đầu tư cũng như tạo cơ hội cho tổ chức vận hành giám sát chất lượng công trình.

Từ các phân tích trên, đại biểu đề nghị chính sách về nhà ở xã hội cần hướng tới mục tiêu rõ ràng và khả thi hơn, cụ thể là tập trung xác định mục tiêu cốt yếu là việc phát triển nhà ở xã hội nhằm đáp ứng nhu cầu có chỗ ở phù hợp cho người dân chứ không phải là nhu cầu sở hữu nhà ở. Với định hướng đó, quy định về nhà ở xã hội cần được điều chỉnh theo hướng tăng nhà ở cho thuê bằng nguồn hỗ trợ của ngân sách nhà nước được phân chia phù hợp cho cả ba bên: chủ đầu tư, cơ quan quản lý vận hành và người dân.

Cùng quan tâm đến chính sách nhà ở xã hội, đại biểu Đoàn Thị Thanh Mai (Hưng Yên) cho rằng, tại Điều 73 và Điều 74, dự thảo Luật quy định 12 nhóm đối tượng gắn với các điều kiện cụ thể để được hưởng chính sách hỗ trợ về nhà ở xã hội; trong đó, đối với nhóm người thu nhập thấp tại khu vực đô thị, công nhân, người lao động đang làm việc tại các doanh nghiệp trong khu công nghiệp… phải thuộc diện không nộp thuế thu nhập với các khoản thu nhập từ tiền công, tiền lương theo quy định của pháp luật về thuế thu nhập cá nhân.

Cho rằng quy định căn cứ vào nghĩa vụ nộp thuế thu nhập cá nhân để xác định điều kiện thụ hưởng chính sách hỗ trợ về nhà ở xã hội là chưa thỏa đáng, đại biểu đề nghị rà soát, quy định rõ hơn, bảo đảm điều kiện tiên quyết của chính sách nhà ở xã hội là hướng đến người có thu nhập thấp, người nghèo, đồng thời cần tiếp tục cụ thể hóa các tiêu chí với từng nhóm đối tượng cụ thể, bảo đảm chính sách bao quát, công bằng./.