Nhằm đánh giá thực trạng và tiềm năng phát triển doanh nghiệp xã hội ở Việt Nam, chiều 5/3, tại Hà Nội, Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương tổ chức hội thảo “Doanh nghiệp xã hội cộng đồng: thực trạng và giải pháp”, qua đó kiến nghị định hướng phát triển, đề xuất chính sách hỗ trợ và thúc đẩy phát triển khu vực này.

Phát biểu tại hội thảo, bà Phạm Kiều Oanh, Giám đốc Trung tâm Hỗ trợ sáng kiến phục vụ cộng đồng (CSIP) cho biết: “Doanh nghiệp xã hội đã xuất hiện trong một thời gian dài nhưng gần đây mới được biết tới như là một cách tiếp cận sáng tạo và có định hướng thị trường để giải quyết các vấn đề xã hội”.

Theo báo cáo đánh giá của CIEM, doanh nghiệp xã hội là doanh nghiệp, tổ chức, đơn vị, cộng đồng tham gia thực hiện giải quyết các vấn đề xã hội, môi trường ( vì lợi ích cộng đồng), ví dụ như: các tổ chức xã hội thực hiện các hoạt động phục vụ nhu cầu chưa được đáp ứng hoặc tạo việc làm và thu nhập bền vững cho nhóm người dễ bị tổn thương. Hoặc doanh nghiệp, hợp tác xã, hộ kinh doanh có mô hình kinh doanh hướng tới giải quyết các vấn đề xã hội và môi trường…

Theo bà Phạm Kiều Oanh, có 3 đóng góp to lớn mà các doanh nghiệp xã hội mang lại cho cộng đồng đó là: đưa ra giải pháp cho các vấn đề xã hội mà hiện giờ chưa được các nhà đầu tư, các doanh nghiệp, thể chế tài chính chưa chú ý tới như vấn đề năng lượng mới, vấn đề xử lý rác thải môi trường; hòa nhập cộng đồng những người yếu thế, những người nghèo.

Theo khảo sát, Hòa Bình và Lào Cai là các tỉnh nghèo vùng núi Tây Bắc, nơi có nhiều dân tộc, đa văn hóa; quy mô kinh tế nhỏ, phụ thuộc từ 60-70% ngân sách hỗ trợ từ Trung ương.

Quy mô doanh nghiệp, hộ kinh doanh đa số là nhỏ, kinh doanh manh mún; vốn nhân lực, khoa học, quản trị… năng lực cạnh tranh hạn chế…Tuy nhiên, hiện nay, các chính sách hỗ trợ đối với những doanh nghiệp này còn phân tán; quy mô nhỏ; trong nhiều trường hợp chưa thiết thực.

Đánh giá tác động của doanh nghiệp xã hội theo điều tra của CSIP cho thấy, Hòa Bình hiện mới có 10/14; Lào Cai có 16/22 doanh nghiệp xã hội cộng đồng được tiếp cận vốn từ các tổ chức tín dụng với quy mô vay vốn còn thấp và lãi suất vay còn cao (Lào Cai với lãi suất vay là 8,4% và 10,3%).

Trước những khó khăn trên đối với doanh nghiệp xã hội, CIEM đề xuất cần sửa đổi khái niệm, tiêu chí xác định doanh nghiệp xã hội tại Luật doanh nghiệp; đồng thời, mở rộng khái niệm doanh nghiệp xã hội sang các pháp luật kinh doanh khác; hoàn thiện các quy định hướng dẫn thực thi các quy định liên quan đến doanh nghiệp xã hội; đơn giản hóa các thủ tục hành chính với các hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp xã hội.

Ông Nguyễn Trung Kiên, Trưởng Bộ môn nghiên cứu thị trường và ngành hàng – Viện Chính sách và Chiến lược phát triển nông thôn, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn cũng cho rằng, Nhà nước cần có chính sách ưu đãi bổ sung cho doanh nghiệp xã hội tham gia cung cấp hàng hóa công, dịch vụ công cho các sản xuất nghèo, người dân cư trú tại các địa phương, khu vực có điều kiện kinh tế - xã hội khó khăn, hộ dân tộc thiểu số.

Bà Tẩn Thị Su, đại diện doanh nghiệp xã hội tại Sa Pa cho rằng, nên thiết lập một ban tư vấn ( cấp tỉnh hoặc cấp huyện) dành cho các doanhnghiệp nhỏ và các mô hình khởi nghiệp tại cộng đồng. Bên cạnh đó, cần tạo nhiều hơn những chính sách hỗ trợ vay vốn ưu đã cho doanh nghiệp và các hộ kinh doanh. Mức cho vay phải hợp lý mới kinh doanh hiệu quả và tránh lãng phí vốn vay Nhà nước; đồng thời, tạo điều kiện về đất đai cho các doanh nghiệp địa phương để phát triển kinh doanh.

"Bên cạnh đó, cần thúc đẩy và chính thức hóa hình thức đối tác công – tư (PPP) trong các dự án xã hội và môi trường quy mô nhỏ; đồng thời, đóng vai trò điều phối lợi ích, liên kết giữa doanh nghiệp xã hội và hộ sản xuất nhỏ.”, ông Nguyễn Trung Kiên nhấn mạnh./.