Sáng 10/4, Quốc hội tiếp tục thảo luận tại Tổ về đánh giá bổ sung kết quả thực hiện kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội, ngân sách nhà nước và nhiều nội dung quan trọng khác, trong đó có vấn đề an ninh năng lượng, dự trữ xăng dầu quốc gia và dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về việc ban hành một số quy định về thuế bảo vệ môi trường, thuế giá trị gia tăng (VAT), thuế tiêu thụ đặc biệt đối với xăng, dầu và nhiên liệu bay.

Theo đó, các đại biểu cơ bản nhất trí, tán thành với dự thảo Nghị quyết và cho rằng đây là quyết sách kịp thời của Quốc hội,  Chính phủ cần sớm được ban hành nhằm bảo đảm an ninh năng lượng trong nước trước bối cảnh xung đột địa chính trị tại Trung Đông kéo dài.

Đại biểu Lê Mạnh Hùng (đoàn Hải Phòng), Bộ trưởng Bộ Công Thương cho biết Việt Nam đang chịu tác động lớn từ khủng hoảng năng lượng do xung đột Trung Đông. Hiện nhu cầu xăng dầu trong nước khoảng 750 triệu m³ mỗi tháng; trong đó hai nhà máy lọc dầu Dung Quất và Nghi Sơn đáp ứng khoảng 70%, còn lại 30% phải nhập khẩu.

Theo đại biểu, trong bối cảnh dự trữ quốc gia và dự trữ lưu thông còn hạn chế, Chính phủ đã xác định mục tiêu hàng đầu là bảo đảm an ninh năng lượng dựa trên ba trụ cột: bảo đảm đủ nguồn cung; không để đứt gãy trong khủng hoảng; và bảo đảm người dân được tiếp cận xăng dầu với mức giá phù hợp, hạn chế tác động đến kinh tế vĩ mô.

Trên cơ sở đó, Việt Nam đã xây dựng các kịch bản ứng phó với biến động địa chính trị, trong đó kịch bản thực tế hiện nay là chiến sự kéo dài hơn 4 tuần. Chính phủ đã triển khai nhiều nhóm giải pháp như hoàn thiện cơ chế, chính sách về thuế và điều hành thị trường; tăng dự trữ và bảo đảm nguồn cung trong nước; yêu cầu các nhà máy lọc dầu vận hành tối đa công suất; đa dạng hóa nguồn nhập khẩu ngoài khu vực ASEAN; kiểm soát được hệ thống phân phối với 26 thương nhân đầu mối, 265 thương nhân phân phối và cả nước có 17.200 cửa hàng xăng dầu. Hệ thống đầu mối, phân phối xăng dầu thời gian qua đã đảm bảo nguồn cung thông suốt, không bị gián đoạn.

Nhà nước đã sử dụng khoảng 5.600 tỷ đồng từ Quỹ bình ổn giá xăng dầu để ổn định giá bán lẻ và kết hợp công cụ thuế nhằm hạn chế tác động tới chỉ số giá tiêu dùng. Đồng thời, thúc đẩy chuyển đổi năng lượng và tiết kiệm năng lượng, trong đó số phương tiện sử dụng điện đã tăng hơn 200.000 xe.

Nhờ các giải pháp này, nguồn cung xăng dầu trong nước cơ bản được bảo đảm, không xảy ra đứt gãy; số ngày dự trữ đã tăng từ khoảng 15 ngày lên khoảng 26 ngày. Giá xăng dầu trong nước, đặc biệt là dầu diesel, vẫn duy trì ở mức thấp hơn bình quân thế giới và thấp hơn nhiều quốc gia trong khu vực.

Về lâu dài, Bộ Công Thương cho biết Việt Nam sẽ tiếp tục rà soát, cập nhật chiến lược năng lượng quốc gia nhằm giảm dần phụ thuộc vào nhập khẩu năng lượng sơ cấp, từ mức khoảng 43,9% hiện nay xuống còn khoảng 30% vào năm 2030.

 

Đại biểu Lê Mạnh Hùng cũng đề nghị các đại biểu Quốc hội ủng hộ Nghị quyết về cơ chế điều hành thuế, phí đối với xăng dầu, đồng thời tăng cường phân cấp, tạo điều kiện để Chính phủ và Thủ tướng Chính phủ chủ động, linh hoạt hơn trong điều hành kinh tế vĩ mô và bảo đảm an ninh năng lượng trong bối cảnh thị trường thế giới biến động nhanh và khó lường.

Thảo luận tại tổ, đại biểu Hồ Sỹ Hùng (đoàn Hà Nội), Chủ tịch Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) cho biết kết quả khảo sát của VCCI, doanh nghiệp đang chịu tác động mạnh từ những gián đoạn nguồn cung do căng thẳng tại Trung Đông. Không chỉ các doanh nghiệp trực tiếp sử dụng xăng dầu bị ảnh hưởng mà cả những ngành sử dụng sản phẩm có nguồn gốc từ xăng dầu như dệt may, da giày, bao bì cũng chịu tác động khi giá nguyên liệu tăng cao; một số hóa chất công nghiệp thậm chí khan hiếm nguồn nhập khẩu.

Theo đại biểu, giá phân bón thế giới tăng mạnh; chi phí vận tải, logistics và nhiều đầu vào sản xuất đều tăng. Doanh nghiệp tại khu vực Cần Thơ phản ánh chi phí đầu vào tăng rất cao; ngành dệt may tăng trung bình 15–20% do giá nhựa tăng; lĩnh vực xây dựng và sản xuất vật liệu xây dựng tăng khoảng 3–5%.

Biến động giá cũng khiến nhiều dự án đầu tư gặp khó khăn khi một số nhà thầu ngần ngại nhận thầu do giá cả biến động khó lường. Thời gian vận tải và giao hàng cũng kéo dài đáng kể; nhiều mặt hàng liên quan trực tiếp đến dầu gặp tình trạng tắc nghẽn, làm chi phí logistics tăng lên rõ rệt.

Trong khi đó, thị trường đầu ra suy yếu khi nhiều doanh nghiệp và đối tác nước ngoài cầm chừng, khiến xuất khẩu của Việt Nam, đặc biệt sang khu vực Trung Đông, giảm mạnh. Theo đại biểu Hồ Sỹ Hùng, doanh nghiệp hiện đang chịu ba sức ép lớn gồm chi phí đầu vào tăng, thị trường đầu ra suy yếu và thời gian logistics kéo dài.

Đại biểu cho rằng bên cạnh việc thúc đẩy đầu tư công và tăng cường tiêu thụ nội địa để bảo đảm mục tiêu tăng trưởng năm 2026, việc ổn định và hỗ trợ doanh nghiệp là rất quan trọng. Vì vậy, Nghị quyết cần làm rõ mục tiêu không chỉ hướng tới người dân sử dụng xăng dầu mà còn hỗ trợ cộng đồng doanh nghiệp, đặc biệt những ngành bị ảnh hưởng trực tiếp.

Đại biểu cũng kiến nghị cần có cơ chế điều hành giá xăng dầu để thị trường không biến động quá nhanh, quá mạnh; đồng thời tăng cường tích lũy Quỹ bình ổn giá xăng dầu khi điều kiện cho phép để chủ động ứng phó với các biến động sau này.

Tham gia thảo luận, đại biểu Lê Hồng Hà (đoàn Hà Nội), Tổng Giám đốc Tổng công ty Hàng không Việt Nam (Vietnam Airlines), bày tỏ cơ bản nhất trí với Báo cáo của Chính phủ và Báo cáo thẩm tra của Ủy ban Kinh tế - Tài chính về dự thảo Nghị quyết.

Đại biểu cho biết ngành hàng không đang chịu tác động rất lớn khi giá nhiên liệu bay tăng mạnh. Đến nay, giá nhiên liệu bay đã tăng gần gấp 3 lần so với phương án ban đầu, khiến chi phí của ngành hàng không tăng gấp 4 lần.

Cụ thể, trước ngày 7/4, giá nhiên liệu bay Jet A1 ở mức 229 USD/thùng; sau thông tin về việc dừng bắn giữa Iran và Mỹ, giá giảm xuống 145 USD/thùng vào ngày 8/4; nhưng đến ngày 9/4, sau khi xuất hiện thông tin về việc đóng cửa eo biển Hormuz, giá lại quay trở lại mức 216 USD/thùng.

Theo đại biểu Lê Hồng Hà, những biến động này cho thấy thị trường năng lượng đang chịu tác động lớn từ các yếu tố địa chính trị, vì vậy việc ban hành Nghị quyết về thuế xăng dầu và nhiên liệu bay là rất cần thiết nhằm xử lý các tình huống phát sinh, tháo gỡ khó khăn, ổn định kinh tế vĩ mô và bảo đảm cân đối của nền kinh tế.

Đại biểu cũng đề nghị cần có cơ chế ủy quyền phù hợp để Chính phủ chủ động điều hành khi giá nhiên liệu biến động bất thường. Về thời hạn áp dụng, đại biểu cơ bản nhất trí với đề xuất từ ngày 16/4 đến hết ngày 30/6, nhưng đề nghị cho phép Chính phủ chủ động kéo dài hiệu lực nếu thị trường tiếp tục có diễn biến phức tạp do căng thẳng tại Trung Đông.

Cùng quan điểm, đại biểu Tô Huy Vũ (đoàn Hà Nội) Chủ tịch Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Việt Nam (Agribank) cho rằng, an ninh năng lượng là một trong những nút thắt lớn đối với tăng trưởng kinh tế. Nhu cầu điện thương phẩm dự kiến tăng 11–12% mỗi năm, trong khi trước đây đã từng xảy ra tình trạng thiếu điện cục bộ. Theo đại biểu, cần có chiến lược dự trữ năng lượng quốc gia đủ mạnh, đồng thời bảo đảm hệ thống điện phải đi trước một bước để đáp ứng nhu cầu của nền kinh tế.

Trước đó, ngày 9/4, Bộ trưởng Tài chính Ngô Văn Tuấn thừa ủy quyền Thủ tướng trình bày dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về thuế bảo vệ môi trường, thuế giá trị gia tăng và thuế tiêu thụ đặc biệt đối với xăng, dầu và nhiên liệu bay.

Theo đề xuất của Chính phủ, thuế bảo vệ môi trường đối với xăng (trừ ethanol), dầu diesel, nhiên liệu bay, dầu hỏa và dầu mazut sẽ được giảm về 0 đồng. Đồng thời, xăng, dầu diesel và nhiên liệu bay thuộc đối tượng không phải kê khai, tính nộp thuế giá trị gia tăng nhưng vẫn được khấu trừ đầu vào; thuế suất thuế tiêu thụ đặc biệt đối với xăng các loại cũng được đề xuất áp dụng mức 0%. Chính sách này được đưa ra trong bối cảnh xung đột tại Trung Đông khiến thị trường năng lượng toàn cầu biến động mạnh, giá nhiên liệu tăng cao.