Với mong muốn tạo nên dấu ấn với người trong nước từ các tỉnh phía Nam tới Thủ đô Hà Nội bằng đường bộ, hơn 10 năm trước hai kiến trúc sư nổi tiếng Việt Nam là Phạm Khôi Nguyên và Trần Trọng Chi đã phác thảo một diện mạo hiện đại và táo bạo cho cửa ngõ phía Nam Thủ đô, được giới trong nghề đánh giá cao về tính khả thi. Tuy nhiên, đến nay ý tưởng đó vẫn chỉ nằm trên giấy và thực tế bộ mặt đô thị bây giờ ra sao?

Tòa tháp chữ V – lời chào thân thiện

Nói về ý tưởng thiết kế diện mạo kiến trúc đô thị phía Nam Hà Nội, kiến trúc sư Trần Trọng Chi vẫn không giấu được sự hào hứng: “Trong đời làm nghề của mình, tôi đã từng cộng tác với nhiều bạn bè, nhưng có lẽ đây là một trong những lần lý thú nhất, khi được thả hồn mình tung tăng với những ước vọng về một viễn cảnh huy hoàng tại một góc nhỏ của Thủ đô ”.

Nhớ lại những ngày đầu tìm ý tưởng, hai kiến trúc sư đã gặp nhau về mặt tư tưởng khi cho rằng dấu ấn tiêu biểu ở đây nên là một công trình thay vì một tượng đài nào đấy. Bởi vậy, các tác giả đã quyết định dựng một tòa tháp cao 50 tầng hình chữ V đặt cách đường không xa để làm điểm nhấn ngự trị cho không gian toàn khu vực.

Tòa tháp sẽ được đặt trên một đế tròn ba tầng khá rộng dành cho hội chợ và các cuộc trưng bày hay hội họp. Các tầng trên là trung tâm tài chính ngân hàng, trụ sở giao dịch, nơi giao tiếp và lưu trú của các “ông lớn” từ các công ty, tập đoàn hay các học giả trong, ngoài nước. Một con đường vòm xuyên tầng dưới cùng để xe có thể vào trực tiếp tháp hoặc đi thẳng ra đại lộ phía sau.

Nếu nhìn từ ngoài vào thì người quan sát sẽ thấy phía bên trái tháp là một nhà hát hiện đại với sức chứa vài nghìn chỗ. Nơi đây có thể diễn ra các cuộc liên hoan văn nghệ trong nước và quốc tế. Phía bên phải tháp là khu triển lãm và bảo tàng phục vụ nhu cầu tìm hiểu của người dân Thủ đô cũng như du khách quốc tế.

Trung tâm giao thương, quảng bá 3 miền

Hai kiến trúc sư này còn có ý tưởng xây dựng một đại lộ hiện đại với loạt nhà 25 - 30 tầng đặt trên đế hình vòng cung. Bên trong đế có nhiều nhà hàng, siêu thị, nhà sách… Ở giữa vòng cung, đại lộ được kéo thẳng về phía sau giống như một cái cán.

Hai bên cán này có nhiều trụ sở các viện nghiên cứu, các hiệp hội nghề nghiệp, chỗ ở và làm việc cho các nhà khoa học, văn nghệ sỹ được mời đến Thủ đô.Đại lộ được kết thúc bằng một hồ nước rộng có đặt nhiều tượng danh nhân. Phía sau vòng cung thứ nhất là ba đường phố nhỏ hơn với ba dãy, mỗi dãy gồm khoảng hơn hai chục ngôi nhà… 

Kiến trúc sư Trần Trọng Chi cho biết: “Chúng tôi nhớ lại những dịp ngồi đàm đạo với anh em từ các địa phương về Hà Nội. Ai cũng ước ao tỉnh mình có được một nơi đặt đại diện thường trực tại đây. Khu vực này chính là nơi thích hợp nhất để làm việc đó”.

Những ngôi nhà này giống như “đại sứ quán” thu nhỏ cho tất cả các tỉnh thành của cả nước muốn có trụ sở ở Thủ đô. Đây không chỉ là nơi trú ngụ của khách các tỉnh mỗi khi có việc đến Hà Nội, mà còn là nơi giao lưu, giao dịch, ký kết các hợp đồng hợp tác về kinh tế và văn hóa. Điều này chắc chắn sẽ góp phần đáng kể trong mở mang kinh tế nội lực, thiết lập được thói quen “người Việt Nam dùng hàng Việt Nam”.

Lợi ích văn hóa cũng được hai nhà kiến trúc tính toán kỹ lưỡng trong dự án này. Hàng năm, nơi đây có thể tổ chức những lễ hội, liên hoan ca múa nhạc hoặc triển lãm giới thiệu thành quả nghệ thuật của mỗi địa phương.

Các bộ sưu tập, sáng tác tranh tượng, ảnh nghệ thuật mới nhất của các nghệ sỹ và các nhà nghiên cứu sẽ được đưa về trưng bày. Bên cạnh và cách ly với khu náo nhiệt sầm uất này là một vườn bách thảo. Hai ông cũng nêu ý tưởng xây dựng một đoạn sông đào nối hai đầu với sông Tô Lịch tạo nên một ốc đảo.

Nơi đây có tổ hợp các tòa nhà cao cấp dành để bán cho người ngoại tỉnh hay người nước ngoài có nhu cầu. Còn dọc theo sông Tô về phía Tây Bắc sẽ thiết kế dãy nhà mái ngói lô xô tái hiện hình ảnh khu 36 phố phường...

Và hiện thực…

Cửa ngõ phía Nam, hôm nay được nhắc nhiều trên các trang phương tiện truyền thông là điểm nóng, đầu mối giao thông nhạy cảm của thành phố. Hà Nội đã thành công khi đẩy một phần áp lực giao thông trên tuyến vành đai 3 ra xa khu trung tâm. Tuy nhiên, lại đang tiếp tục gặp khó với “điểm nghẽn” của khu vực cửa ngõ này.

Nguyên nhân dẫn đến sự tắc nghẽn đó chính là dự án bán đảo hồ Linh Đàm nằm ở vị trí án ngữ yết hầu cửa ngõ, là một trong những khu đô thị đông dân cư nhất của Thủ đô. Đáng chú ý, ít năm trở lại đây, tình trạng ùn tắc giao thông xảy ra thường xuyên đã biến nơi này thành một “điểm nghẽn” với bao nhức nhối trên bản đồ đô thị Hà Nội.

Theo TS. KTS Đào Ngọc Nghiêm - Phó Chủ tịch, Hội Quy hoạch phát triển đô thị Hà Nội, trong quy hoạch ban đầu, thiết kế khu đô thị Linh Đàm còn tính tới những yếu tố lịch sử, truyền thống, tâm linh, hướng tới xây dựng thành đô thị du lịch. Nhưng trong quá trình xây dựng, chủ đầu tư đã không phát triển đồng bộ nhà ở với giao thông, khiến nơi đây rơi vào cảnh dân cư đông, nhà cửa nhiều mà quỹ đường lại eo hẹp.

Để đạt được mục tiêu xây dựng khu đô thị Linh Đàm thành khu đô thị du lịch - văn hóa, ông Nghiêm cho rằng, ngoài việc giải quyết triệt để vấn nạn ùn tắc giao thông còn cần tạo nên sức hút bằng cảnh quan đẹp, hài hòa, cân đối. Bởi thực tế, việc quản lý diện tích đất công, đất sử dụng chung ở khu vực này chưa có hiệu quả, để xảy ra nhiều vi phạm dẫn đến phá vỡ cảnh quan.

“Bằng mọi giá phải quản lý được không gian chung, đất công thì mới có thể bảo vệ quy hoạch ban đầu, tạo nên vẻ đẹp cho khu đô thị, thu hút người dân và cả khách du lịch. Nếu đường sá còn bị lấn chiếm, thu hẹp, méo mó thì đương nhiên giao thông còn bị ảnh hưởng nặng nề”, ông Nghiêm nhấn mạnh.

Bài học từ dự án trọng điểm khu đô thị Linh Đàm cho thấy, một dự án khi đã thành hình, đương nhiên ảnh hưởng của nó không chỉ gói gọn trong mạng lưới giao thông nội bộ, mà còn tác động cả đến những vùng phụ cận. Và ngược lại, yếu tố giao thông phụ cận cũng tác động đến khu đô thị một cách rõ nét.

Đơn cử như quốc lộ 1 cũ hiện đã gần như biến thành đường nội đô với mật độ phương tiện vãng lai dày đặc; trong đó, một phần rất lớn áp lực đang đổ vào các tuyến đường kết nối của bán đảo Linh Đàm, đặc biệt là đường Nguyễn Hữu Thọ.

Cần có biện pháp phân luồng từ xa kết hợp với gắn kết mạng lưới nội bộ khu vực bán đảo thì mới có thể phân bổ được áp lực giao thông, không để bán đảo Linh Đàm trở thành “điểm nghẽn” của cả một vùng đô thị rộng lớn. Đây là bài toán khó nhưng lại rất cấp bách phải tìm ra lời giải, không chỉ cho riêng bán đảo Linh Đàm mà còn cho cả cửa ngõ phía Nam của Hà Nội./.