Giao thừa – khoảnh khắc thiêng liêng chuyển giao giữa năm cũ và năm mới – từ lâu đã trở thành một nghi lễ đặc biệt trong đời sống văn hoá tinh thần của người Việt. Trong thời khắc ấy, mâm cúng Giao thừa được chuẩn bị chu đáo, đặt trang trọng ngoài trời và trong nhà, thể hiện lòng thành kính của gia chủ đối với trời đất, thần linh và tổ tiên.

Không chỉ là nghi thức tâm linh, mâm cúng Giao thừa còn phản ánh nét đẹp truyền thống, nếp sống gia phong và ước vọng về một năm mới bình an, đủ đầy.

*Mâm cúng Giao thừa ngoài trời

Theo phong tục dân gian, Lễ cúng giao thừa ngoài trời gồm: Ngũ quả (nên có chùm sung), hương, hoa, đèn nến, trầu cau, muối gạo, trà, rượu, mũ Quan Thần linh, tiền Quan, mâm lễ mặn gà trống luộc ngậm bông hồng đỏ, xôi gấc hoặc xôi đậu xanh, bánh chưng.

Nếu là phật tử có thể cúng mâm lễ chay: Bánh chưng chay, xôi gấc, ngũ quả, bánh kẹo, cocacola, nước suối, trầu cau, hoa. 

Tất cả mâm cúng phải được bày lên bàn trang trọng đặt ở trước cửa nhà, trên sân thượng của gia chủ. Mâm lễ cúng giao thừa phải chuẩn bị chu đáo, trang trọng với lòng thành kính.

Vào đúng thời điểm giao thừa, người chủ gia đình phải thắp đèn, nến, rót rượu, rót trà, rồi khấn vái trước án. Vì việc bàn giao, tiếp quản công việc hết sức khẩn trương nên các vị chỉ có thể ăn vội vàng hoặc mang theo, thậm chí chỉ chứng kiến lòng thành của chủ nhà.

*Mâm cúng giao thừa trong nhà

-Hương hoa 3 màu (vàng, trắng, đỏ), thêm cành đào bích nhỏ, vàng mã, đèn nến, mâm ngũ quả, trầu cau, rượu mứt, bánh kẹo..

- Nếu là phật tử có thể cúng mâm lễ chay. Mâm cơm chay với các món: Canh măng chay hoặc canh rau củ, xào chay, nộm chay, bánh chưng chay, giò chay, chả chay, chè kho hoặc chè bà cốt, bát cơm quả trứng luộc (trứng gà không phôi)…

Mâm cơm mặn truyền thống (cơm trắng, trứng luộc, thịt gà luộc chặt đĩa, giò lụa/bò, canh măng hoặc canh mọc thập cẩm, 1 đĩa xào, 1 đĩa nộm, 1 đĩa nem, chè kho, xôi gấc, hành muối.

Dù mâm cúng Giao thừa được bày biện cầu kỳ hay giản dị, lễ mặn hay lễ chay, điều quan trọng nhất vẫn là sự thành tâm của người thực hiện. Trong khoảnh khắc giao thời ngắn ngủi ấy, mỗi nén hương thắp lên không chỉ gửi gắm lời cầu chúc cho một năm mới hanh thông, mà còn gìn giữ sợi dây kết nối bền chặt giữa con người với truyền thống, giữa hiện tại với cội nguồn.

Giữ gìn và thực hành nghi lễ cúng Giao thừa chính là cách để văn hoá Tết Việt tiếp tục được trao truyền, lắng đọng và bền bỉ theo dòng chảy của thời gian.