Chính sách mới của Fed đối diện bài toán lạm phát và chi phí sinh hoạt

Ông Kevin Warsh, người được Tổng thống Donald Trump đề cử làm tân Chủ tịch Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed). Ảnh: euronews.com/TTXVN

Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) được dự báo sẽ giữ nguyên lãi suất tại cuộc họp chính sách trong tuần này - cuộc họp đầu tiên do tân Chủ tịch Fed, Kevin Warsh, chủ trì - và điều đó sẽ không giúp cải thiện nhiều những lo ngại về khả năng chi trả đang ảnh hưởng đến nhiều hộ gia đình Mỹ.

Người được Tổng thống Donald Trump lựa chọn để lãnh đạo ngân hàng trung ương trước đây từng cho biết ông sẽ cân nhắc việc cắt giảm lãi suất. Tuy nhiên, với tỷ lệ lạm phát hiện nay cao gấp khoảng 2 lần mục tiêu dài hạn 2% của Fed, các chuyên gia cho rằng ngân hàng trung ương có khả năng sẽ cân nhắc tăng lãi suất hơn là cắt giảm.

Điều đó sẽ đặt Warsh vào thế đối lập với ông Trump, người đã nhiều lần cho rằng lãi suất cần được giảm mạnh. Theo công cụ FedWatch của CME, thị trường hợp đồng tương lai lãi suất quỹ liên bang cho thấy gần như không có khả năng Fed cắt giảm lãi suất tại cuộc họp tháng 6.

Cả lãi suất cao lẫn giá cả cao đều có thể gây tổn hại cho người tiêu dùng, vì vậy các quyết định của Fed đòi hỏi sự cân bằng tinh tế. Theo Matt Schulz, chuyên gia phân tích tín dụng trưởng của LendingTree, hiện tại, “người Mỹ nên chuẩn bị cho việc lãi suất sẽ tiếp tục ở mức cao hơn mong muốn trong tương lai gần.”

Các nhà kinh tế và các nhà hoạch định chính sách, trong đó có Chủ tịch Fed mãn nhiệm Jerome Powell, thường sử dụng lạm phát “cốt lõi” để đánh giá xu hướng giá cả. Chỉ số “cốt lõi” loại trừ giá năng lượng và thực phẩm, những yếu tố có thể biến động mạnh theo từng tháng. 

Trong phiên điều trần phê chuẩn tại Thượng viện hồi tháng 4, ông Warsh cho biết ông ưu tiên một phương pháp thay thế là “trung bình tỉa bớt” (trimmed averages) để đo lường lạm phát cơ bản của nền kinh tế Mỹ. Ở mức độ khái quát, phương pháp này loại bỏ các nhóm hàng hóa và dịch vụ có mức tăng hoặc giảm giá mạnh nhất trong tháng.

Theo Mark Zandi, chuyên gia kinh tế trưởng của Moody’s, giả định ở đây là những biến động giá đó xuất phát từ các “yếu tố đặc thù” và sẽ giảm dần theo thời gian, thay vì phản ánh áp lực lạm phát mang tính kéo dài. Mặc dù thấy điều đó là “hữu ích,” Zandi cho rằng ông không chắc mình sẽ hoàn toàn dựa vào điều đó vì một số yếu tố tưởng là tạm thời lại có thể kéo dài.

Theo Joe Seydl, chuyên gia kinh tế thị trường cấp cao tại J.P. Morgan Private Bank, đây là một khác biệt quan trọng đối với chính sách lãi suất: các chỉ số lạm phát “cốt lõi” và “trung bình tỉa bớt” hiện đang phát đi những tín hiệu khác nhau. Ông cho biết, hai chỉ số này đang di chuyển theo hướng ngược nhau, với lạm phát cốt lõi tăng lên trong khi chỉ số “trung bình tỉa bớt” giảm xuống. Điều này hiện khá thuận lợi cho quan điểm ôn hòa.

Fed thiết lập mức lãi suất được gọi là lãi suất quỹ liên bang, là mức lãi suất mà các ngân hàng tính cho nhau đối với các khoản vay qua đêm. Mức lãi suất này sau đó ảnh hưởng đến nhiều loại lãi suất vay và tiết kiệm của người tiêu dùng.

Khi Fed nâng lãi suất chuẩn, chi phí vay vốn đối với người tiêu dùng và doanh nghiệp trở nên đắt đỏ hơn, qua đó có thể làm giảm tốc nền kinh tế và lạm phát. Việc cắt giảm lãi suất có thể thúc đẩy chi tiêu và tăng trưởng kinh tế, nhưng cũng có thể làm giá cả tăng cao hơn.

Thông thường, các loại lãi suất ngắn hạn như lãi suất thẻ tín dụng gắn chặt với lãi suất chuẩn của Fed. Trong khi đó, các loại lãi suất dài hạn như lãi suất thế chấp chịu ảnh hưởng nhiều hơn từ lạm phát và các yếu tố kinh tế khác.

Đối với người tiêu dùng, định hướng chính sách tiền tệ có tác động lớn đến ngân sách hộ gia đình. Khả năng chi phí vay vốn tiếp tục tăng có thể tạo thêm một trở ngại tài chính mới, trong bối cảnh chi phí năng lượng leo thang đã khiến nhiều hộ gia đình gặp khó khăn hơn trong việc cân đối chi tiêu.

Theo Michele Raneri, Phó Chủ tịch kiêm Giám đốc nghiên cứu và tư vấn tại Mỹ của TransUnion, các khoản chi tiêu thiết yếu ở mức cao, đặc biệt là những khoản liên quan đến năng lượng, tiếp tục gây áp lực lên ngân sách hộ gia đình và góp phần tạo ra tình trạng bất ổn tài chính kéo dài. Những động lực này được kỳ vọng sẽ tiếp tục củng cố mô hình hình chữ K.

Mô hình hình chữ K thường được dùng để phản ánh sự phân hóa trong trải nghiệm kinh tế của người tiêu dùng: các hộ gia đình có thu nhập cao ngày càng khá giả hơn, trong khi các hộ thu nhập thấp đang chật vật để trang trải cuộc sống.

Một ước tính của Ủy ban Kinh tế Hỗn hợp của Quốc hội Mỹ - Nhóm thiểu số cho thấy các mức thuế quan và cuộc chiến với Iran - đã khiến mỗi hộ gia đình phải gánh thêm hơn 3.100 USD chi phí trong giai đoạn từ năm 2025 đến tháng 5/2026.

Người ủng hộ mạnh mẽ nhất việc cắt giảm lãi suất trong Fed là Stephen Miran đã từ chức khỏi Hội đồng Thống đốc để nhường chỗ cho Warsh. Một thống đốc khác từng ủng hộ cắt giảm lãi suất là Christopher Waller lại cho biết vào tháng 5 rằng có thể cần tăng lãi suất nếu lạm phát không giảm xuống.

Fed chính thức cam kết duy trì một thước đo lạm phát nhất định được gọi là chỉ số chi tiêu tiêu dùng cá nhân cốt lõi (core PCE) dưới mức 2%. Trong lần công bố gần nhất, chỉ số này ở mức 3,3%.

Cuộc chiến với Iran đã đẩy giá năng lượng tăng mạnh, làm tăng giá xăng tại Mỹ cùng nhiều loại giá khác. Điều đó khiến một số thành viên Fed, trong đó có Chủ tịch Fed khu vực Dallas Lorie Logan và Chủ tịch Fed khu vực Cleveland Beth Hammack, cho rằng lãi suất có thể cần phải tăng trong năm nay.

Nếu Eo biển Hormuz được mở lại cho hoạt động hàng hải như dự kiến trong khuôn khổ thỏa thuận Mỹ-Iran được công bố hôm 14/6, Warsh sẽ có cơ sở thuận lợi hơn để bảo vệ quan điểm lâu nay của mình rằng trí tuệ nhân tạo đang giúp nền kinh tế tăng trưởng mà không làm lạm phát gia tăng.

Cả cuộc chiến lẫn các mức thuế quan của Trump đều chưa làm nền kinh tế Mỹ mất cân bằng hoàn toàn. Số liệu của Bộ Lao động Mỹ công bố trong tháng 5 cho thấy 172.000 việc làm mới được tạo ra, trong khi tỷ lệ thất nghiệp giữ nguyên ở mức 4,3%.

Theo công cụ CME FedWatch, các nhà giao dịch đã chuyển từ kỳ vọng cắt giảm lãi suất khi Warsh được đề cử vào tháng 1 sang kỳ vọng sẽ có ít nhất một đợt tăng lãi suất thêm 0,25 điểm phần trăm trong năm nay.