Trong bối cảnh căng thẳng ở Ukraine đã bước sang tháng thứ tư, các chính sách ngoại giao của Ai Cập đang cố gắng thu hút sự chú‎ ý trở lại đối với sự ổn định và hợp tác trong khu vực Trung Đông và Nam Địa Trung Hải, đặc biệt là trong vấn đề an ninh lương thực và năng lượng.

Một nhà ngoại giao Ai Cập giấu tên cho biết: “Căng thẳng Nga-Ukraine đã kéo dài hơn nhiều so với dự kiến và rõ ràng cuộc khủng hoảng này sẽ còn tiếp diễn trong ít nhất vài tháng nữa. Khu vực Trung Đông và Nam Địa Trung Hải đã chịu ảnh hưởng đáng kể từ cuộc xung đột này và do đó, nhiều mối bận tâm của Ai Cập không thể bị bỏ qua trong bối cảnh thế giới chưa thể tìm ra giải pháp cho xung đột”.

Theo giới phân tích, các quốc gia Arập, đặc biệt là Ai Cập, đang chứng kiến sự sụt giảm nghiêm trọng nguồn cung ngũ cốc từ cả Nga và Ukraine. An ninh lương thực đã trở thành mối quan tâm cấp bách đối với hầu hết các nước Arập, vốn đang nỗ lực tìm kiếm những nguồn lực thay thế.

Ai Cập đã tìm kiếm nguồn cung lúa mỳ từ Ấn Độ và có thể là cả Argentina. Tuy nhiên, nguồn cung càng xa thì giá càng đắt, nhất là khi ngân khố quốc gia của Ai Cập đang phải chịu nhiều sức ép do đầu tư nước ngoài và doanh thu du lịch suy giảm đáng kể.

Tuy nhiên, giới chức Ai Cập cho rằng quốc gia Bắc Phi này vẫn ở trong vị thế an ninh lương thực tốt hơn đáng kể so với một số nước khác trong khu vực. Một vài quốc gia Arập đã phải tìm kiếm sự hỗ trợ từ bên ngoài và cảnh báo các đối tác quốc tế rằng sự chậm trễ trong việc ứng phó có thể gây ra tình trạng bất ổn. Về phần mình, Chính phủ Ai Cập đánh giá đây là một thời điểm rất thách thức có thể đe dọa sự ổn định của một khu vực có nhiều biến động.

Trong khi tham gia các cuộc họp của Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF) tại Davos (Thụy Sỹ) trong tuần này, Ngoại trưởng Ai Cập Sameh Shoukry đã có cuộc gặp với ông Borge Brende, Chủ tịch WEF, để thảo luận về cuộc khủng hoảng kinh tế và những lo ngại về an ninh lương thực.

Theo Bộ Ngoại giao Ai Cập, trong một vài tuần tới, Ngoại trưởng Shoukry dự kiến sẽ đến Brussels để tham khảo ý kiến về vấn đề an ninh lương thực và năng lượng. Trong khi đó, Chủ tịch Ủy ban châu Âu (EC) Ursula Von der Leyen dự kiến sẽ đến Cairo vào khoảng giữa tháng Sáu để thảo luận về hợp tác về an ninh lương thực và năng lượng xung quanh Địa Trung Hải.

Nguồn tin ngoại giao Ai Cập tiết lộ Liên minh châu Âu (EU) đã cam kết cung cấp một gói hỗ trợ an ninh lương thực, song chắc chắn chương trình nghị sự trong các cuộc thảo luận của bà Von der Leyen tại Cairo cũng sẽ đề cập đến hợp tác năng lượng. Đây là vấn đề mang tính “sống còn” đối với người châu Âu vì “Lục địa Già” muốn độc lập với nguồn cung cấp khí đốt từ Nga.

Theo các nguồn tin từ Ai Cập và châu Âu, trong thời điểm thăm Cairo, bà Von der Leyen sẽ thảo luận về kế hoạch tăng nguồn cung khí đốt tự nhiên từ Ai Cập sang châu Âu. Điều này sẽ đồng nghĩa với việc tăng cường xuất khẩu khí đốt từ Israel sang Ai Cập để sau đó khí đốt sẽ được tái xuất vào châu Âu.

Trước đó, EU đã tích cực hợp tác với một số quốc gia Arập trong vấn đề nguồn cung năng lượng. Tuy nhiên, các nước Arập vùng Vịnh đã không đạt được sự đồng thuận với châu Âu, và vì lý do đó, Mỹ đã yêu cầu Tổ chức các Nước Xuất khẩu Dầu mỏ (OPEC) sớm tăng sản lượng “vàng đen”.

Bên cạnh đó, châu Âu cũng hướng tới Algeria để tìm kiếm nguồn cung khí đốt bền vững hơn. Tuy nhiên, Algeria cũng đã được Nga - một đối tác thân thiết - vận động không nên vội vàng tăng xuất khẩu khí đốt. Algeria hiện là nước xuất khẩu khí đốt tự nhiên chủ chốt sang châu Âu, nhưng theo một bài phân tích của Intissar Fakir, chuyên gia cấp cao về Bắc Phi tại Viện Trung Đông có trụ sở tại Washington (Mỹ), thì năng lực sản xuất hiện tại của Algeria chưa thể đáp ứng nhu cầu tăng đáng kể khối lượng xuất khẩu sang châu Âu. 

Chuyên gia Fakir nhận xét: “Cho đến thời điểm hiện tại, bất kỳ sự gia tăng đáng kể nào trong sản lượng của Algeria cũng sẽ mất nhiều năm thăm dò, phát triển và quan trọng hơn là cải cách ngành năng lượng hơn nữa để thu hút đầu tư mới”.

Bộ trưởng Năng lượng Ai Cập Tarek Al-Molla mới đây tuyên bố xuất khẩu khí đốt tự nhiên của Ai Cập sang châu Âu hiện chiếm khoảng 10-15% tổng lượng khí đốt nhập khẩu tới lục địa này. Ông Al-Molla cho biết, Ai Cập đang nỗ lực để tăng thị phần xuất khẩu của mình trên thị trường khí đốt châu Âu.

Libya là một quốc gia Bắc Phi khác có trữ lượng dầu mỏ và khí đốt đáng kể, và châu Âu cũng đang “để mắt” đến Libya nhằm đa dạng hóa các nhà cung cấp năng lượng. Nhiều nhà ngoại giao châu Âu có trụ sở tại Cairo nói rằng các nước châu Âu đang tìm cách lôi kéo những phe phái tại Libya. Tuy nhiên, tình trạng bất ổn liên tục về chính trị và quân sự tại Libya đã không thể khiến nước này trở thành một nguồn cung cấp năng lượng đáng tin cậy cho châu Âu.

Rõ ràng là châu Âu không thể thoát khỏi nguồn cung năng lượng từ Nga trong một sớm một chiều và sẽ mất khá nhiều thời gian để Libya có thể trở thành một thành viên ổn định của thị trường năng lượng toàn cầu và khu vực.

Việc giải quyết cuộc khủng hoảng ở Libya hiện nay có thể được chú ý nhiều hơn, nhất là trong bối cảnh châu Âu quan tâm đến các nguồn năng lượng của nước này do hậu quả của căng thẳng ở Ukraine. Đối với Ai Cập, nước này có thể không bận tâm đến mọi chủ đề, song sự ổn định và hợp tác tại Trung Đông và Địa Trung Hải, bao gồm cả những vấn đề nảy sinh từ cuộc xung đột ở Ukraine, cần phải có hành động ngay lập tức và nghiêm túc để tránh gây ra một cuộc khủng hoảng lớn khác cho thế giới./.