Brexit vẫn tiếp tục định hình kinh tế Anh

Quốc kỳ Anh (phía trước) và cờ Liên minh châu Âu (EU). Ảnh: THX/TTXVN

Theo trang mạng của tổ chức UK in a changing Europ, kể từ cuộc trưng cầu dân ý năm 2016, Brexit (chỉ việc Anh rời Liên minh châu Âu - EU) đã hoạt động như một dòng chảy ngầm chậm nhưng mang tính chuyển đổi định hình kinh tế Anh. Trong khi một số chuyên gia dự đoán một thảm họa kinh tế và những người khác dự đoán một sự phục hưng do chủ quyền thúc đẩy, thì thực tế đã chứng minh nhiều sắc thái hơn.

Tác động của Brexit được biểu hiện như một sự hiệu chỉnh lại thương mại, đầu tư, lao động và công nghiệp. Sau 5 năm, Anh tiếp tục thấy mình đang vật lộn với những thay đổi về cấu trúc trong khi cố gắng vạch ra một lộ trình mới giữa bối cảnh toàn cầu ngày càng cạnh tranh và khó lường.

Sau Brexit, một diễn biến ít được mong đợi hơn là EU vẫn là đối tác thương mại lớn nhất của Anh, với thị phần thương mại tổng thể tăng lên trên mức trước Brexit. Được mong đợi hơn, kỷ nguyên hậu trưng cầu dân ý đã chứng kiến sự phân kỳ liên tục trong hiệu suất của hàng hóa và dịch vụ. 

Trong khi thương mại hàng hóa giảm mạnh, với khối lượng giảm gần 10% kể từ năm 2019, thương mại dịch vụ đã cho thấy khả năng phục hồi đáng ngạc nhiên. Sự khác biệt này nhấn mạnh một câu chuyện rộng hơn: Brexit đã phơi bày những điểm yếu của Anh trong sản xuất đồng thời làm nổi bật những thế mạnh lâu dài của nước này với tư cách là một "siêu cường dịch vụ".

Các doanh nghiệp vừa và nhỏ đã hứng chịu gánh nặng từ những rào cản phi thuế quan. Nhiều doanh nghiệp đã ngừng xuất khẩu hoàn toàn, phản ánh gánh nặng không cân xứng mà các yêu cầu về hải quan và quy định đặt lên các doanh nghiệp nhỏ hơn.

Ngược lại, ngành dịch vụ không chỉ thích nghi mà còn phát triển mạnh mẽ, một phần nhờ vào tính linh hoạt của các ngành tư vấn, công nghệ thông tin và sáng tạo. Việc thành lập các công ty con có trụ sở tại EU và chuyển sang những mô hình giao hàng từ xa đã giảm thiểu phần lớn tác động của Brexit, cho phép các ngành như lập trình máy tính và tư vấn mở rộng dấu ấn toàn cầu của họ.

Tuy nhiên, sự thích nghi của ngành dịch vụ không đồng đều. Các dịch vụ tài chính, từ lâu là nền tảng của kinh tế Anh, đã phải đối mặt với những thách thức đáng kể. Mặc dù các kịch bản xấu nhất vẫn chưa thành hiện thực, nhưng ngành này đã đi vào bế tắc.

Việc mất quyền cấp hộ chiếu (cho phép các công ty hoạt động trong Khu vực kinh tế châu Âu với sự cho phép bổ sung tối thiểu ở mỗi quốc gia) đã làm giảm lợi thế cạnh tranh của London với tư cách là một trung tâm tài chính, với việc di dời trụ sở chính của các ngân hàng tại châu Âu đến các thành phố như Paris và Dublin.

Đầu tư - mạch máu của tăng trưởng kinh tế dài hạn, cũng đã chững lại. Bất ổn do Brexit gây ra đã làm trầm trọng thêm bối cảnh đầu tư vốn đã yếu kém, với đầu tư kinh doanh trì trệ và nguồn tài trợ cho cơ sở hạ tầng công cộng bị ảnh hưởng do thiếu sự hỗ trợ của Ngân hàng đầu tư châu Âu (EIB). Mặc dù các sáng kiến trong nước, chẳng hạn như Quỹ tài sản quốc gia (NWF), nhằm mục đích lấp đầy khoảng trống, nhưng chúng vẫn chưa đạt đến quy mô hoặc hiệu quả của EIB.

Những nỗ lực thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài và thúc đẩy đổi mới trong công nghệ xanh và sản xuất tiên tiến vẫn rất quan trọng, nhưng con đường phía trước còn rất chông gai vì các ngân hàng đầu tư thay thế, như NWF, thiếu uy tín về mặt thể chế với những nhà đầu tư tư nhân và xếp hạng tín dụng. Sự thiếu hụt đầu tư này đã làm giảm tốc độ tăng trưởng năng suất và làm suy yếu khả năng cạnh tranh toàn cầu của Anh.

Tác động của những thách thức đầu tư này đặc biệt rõ ràng trong lĩnh vực sản xuất. Sản xuất từ lâu đã là nền tảng của bản sắc kinh tế Anh, tuy nhiên trong nhiều thập kỷ, lĩnh vực này đã suy thoái. Brexit chỉ làm trầm trọng thêm điều đó. Tình trạng thiếu hụt lao động, một phần do những thay đổi trong dòng người nhập cư, đã làm trầm trọng thêm những thách thức về năng suất. Các lĩnh vực chính, từ hậu cần đến chế biến thực phẩm, phải đối mặt với chi phí tăng cao và năng lực sản xuất hạn chế.

Những cam kết về tự do quản lý và khả năng cạnh tranh toàn cầu của Brexit vẫn chưa thành hiện thực đối với ngành sản xuất.

Thay vào đó, chi phí tăng cao, sự khác biệt về quy định và các rào cản phi thuế quan đã khiến nhiều doanh nghiệp không đủ khả năng thích ứng với những thay đổi này. Các ngành công nghiệp xuất khẩu nặng, đặc biệt là ở khu vực Đông Bắc, đặc biệt bị ảnh hưởng bởi những thay đổi này, vì chi phí điều hướng thương mại hậu Brexit vẫn là một quá trình gián đoạn chậm chạp.

Việc không thể tuyển dụng lao động có tay nghề trong nước hoặc từ EU đã làm trầm trọng thêm những thách thức của ngành. Đối với các doanh nghiệp vừa và nhỏ nói riêng, sự kết hợp giữa tình trạng thiếu hụt lao động và chi phí tăng cao tạo ra một môi trường bấp bênh. Các doanh nghiệp từng phát triển mạnh trên thị trường châu Âu hiện phải đối mặt với những quyết định khó khăn: thích nghi, di dời hoặc đóng cửa hoàn toàn hoạt động.

Nhìn về phía trước, Anh phải đối mặt với một hành động cân bằng tinh tế. Lời hứa “thiết lập lại” mối quan hệ của Anh với EU của chính phủ Công đảng mang đến cơ hội giảm bớt một số chi phí kinh tế của Brexit, nhưng vẫn còn những rào cản đáng kể. Các thỏa thuận thương mại với các quốc gia ngoài EU đã mang lại những lợi ích kinh tế hạn chế, nhấn mạnh tầm quan trọng của việc tăng cường quan hệ với EU và đầu tư vào năng lực trong nước. Thách thức nằm ở việc tận dụng các cơ hội của Brexit trong khi giải quyết những hậu quả lâu dài của nó.

Cuối cùng, Brexit không phải là thảm họa kinh tế mà một số người lo sợ, cũng không mang lại những lợi ích chuyển đổi mà những người khác hình dung. Thay vào đó, nó hoạt động như một động lực định hình lại bối cảnh kinh tế của Anh, khiến nền kinh tế này trở nên mong manh hơn, dễ bị gián đoạn và do đó kém tin cậy hơn trong mắt các nhà đầu tư.

Tuy nhiên, khi đất nước thích nghi với thực tế mới, thành công sẽ phụ thuộc vào khả năng đổi mới và đầu tư của đất nước khi đối mặt với sự không chắc chắn.