Tình trạng biển xâm thực và sạt lở bờ biển tại khu vực cửa sông Lý Hòa và dọc tuyến bờ biển xã Bắc Trạch (tỉnh Quảng Trị) đang diễn biến ngày càng nghiêm trọng, đe dọa trực tiếp đời sống người dân, công trình văn hóa và không gian sinh kế của cộng đồng ngư dân.

Bờ biển bị khoét sâu, “tấm khiên” rừng phi lao biến mất

Gần 2 km bờ biển thuộc các thôn Nam Đức, Trung Đức (xã Đông Trạch) bị sóng biển khoét sâu từng ngày. Người dân địa phương cho biết, những năm gần đây, sự thay đổi dòng chảy sông Lý Hòa kết hợp sóng lớn mùa mưa bão khiến tốc độ xói lở gia tăng mạnh, làm dải rừng phi lao phòng hộ – “tấm khiên” tự nhiên tồn tại hàng chục năm bị thu hẹp nhanh chóng.

Trước đây, từ mép rừng phi lao đến bờ biển rộng hơn 100 m; nay toàn bộ khu vực đã biến dạng thành một hõm lớn hình vòng cung, tựa như “vịnh nhỏ” áp sát khu dân cư thôn Nam Đức. Biển mỗi năm lấn sâu hàng chục mét vào đất liền. Những ngày mưa bão, tiếng sóng ầm ầm, đất sạt xuống từng mảng lớn khiến người dân luôn sống trong thấp thỏm, âu lo.

Ngôi nhà kiên cố của bà Hồ Thị Đào (thôn Nam Đức) đã bị sóng áp sát tận chân móng. Sau bão số 10, nước biển tràn vào buộc bà phải bỏ ngôi nhà cũ, dựng nhà mới ở vị trí an toàn hơn. “Chúng tôi chỉ mong sớm có kè chắn sóng để bớt nơm nớp lo khi gió mùa nổi lên”- bà Đào chia sẻ. Hàng chục hộ dân ven biển Đức Trạch cũng rơi vào tình cảnh tương tự. Điều kiện kinh tế hạn hẹp khiến nhiều gia đình dù biết nguy hiểm vẫn chưa thể di dời đến nơi ở an toàn.

Tại khu vực gần cửa sông Lý Hòa, nơi từng là vùng nuôi tôm tập trung, sóng biển đã cuốn trôi toàn bộ các dãy nhà tạm và công trình sản xuất. Ông Trần Đình Long, một hộ dân lâu năm, cho biết: “Đất sản xuất trước đây nay đã chìm dưới sóng. Mỗi năm biển lấn thêm, ai cũng nhìn thấy nhưng không biết xoay xở ra sao”.

Theo ông Hồ Lương Quang, Trưởng thôn Nam Đức, việc dòng chảy sông Lý Hòa đổi hướng những năm gần đây khiến khu vực trở thành điểm xói lở nghiêm trọng, buộc nhiều hộ phải rời khỏi vùng nguy hiểm. Không chỉ ảnh hưởng đến đời sống dân cư, các công trình văn hóa như chùa Quan Âm (di tích cấp tỉnh) và miếu thờ Ngư Ông cũng bị sóng biển áp sát, đe dọa an toàn từng ngày.

Ông Võ Hải Quân, Chủ tịch UBND xã Đông Trạch, cho biết sau mùa lũ, cửa biển sông Lý Hòa bị bồi lấp nghiêm trọng khiến phần lớn thời gian mùa khô nước sông không thể thoát ra biển, trở thành “dòng sông chết”. Tình trạng này gây ô nhiễm môi trường, ảnh hưởng nặng nề đến các vùng nuôi trồng thủy sản mặn lợ ven sông; nhiều hồ nuôi được đầu tư lớn buộc phải bỏ dở vì không còn nguồn nước.

Cát bồi lấp khiến tàu thuyền ra vào cửa biển gặp nhiều rủi ro, nhiều tàu mắc cạn, hư hỏng. Ngư dân phải neo đậu ngoài biển, đối mặt với thời tiết khắc nghiệt. “Theo quy hoạch, cảng Lý Hòa là cảng loại III cho tàu dưới 12 m ra vào, nhưng hiện gần như không thể hoạt động”- ông Quân cho hay.

Trước thực trạng này, xã Đông Trạch đã đề nghị tỉnh Quảng Trị hỗ trợ đầu tư tuyến kè bảo vệ bờ hữu cửa sông và hệ thống cống tháo lũ kết hợp thông thuyền cửa sông Lý Hòa, với tổng kinh phí khoảng 100 tỷ đồng. “Người dân rất mong dự án sớm triển khai để ổn định cuộc sống trước mùa biển động”- ông Quân nhấn mạnh.

Đền Ngư Ông chỉ còn cách sóng biển vài bước chân

Tại xã Bắc Trạch, sạt lở cũng diễn ra trên gần 7 km bờ biển, đặc biệt nghiêm trọng ở khu vực đền thờ Ngư Ông tại thôn Thanh Xuân.

Nếu trước đây từ sân đền thờ Ngư Ông đến mép nước rộng khoảng 200 m thì nay bãi cát đã bị cuốn trôi hoàn toàn. Sóng biển đào sâu sát chân móng công trình; mặt sân bị xé toạc; nhiều đoạn kè đá nứt vỡ. Chỉ còn vài bước chân từ sân đền ra mép nước, nguy cơ công trình bị sóng cuốn sập bất cứ lúc nào.

Ông Hoàng Văn Hải, Trưởng thôn Thanh Xuân, cho biết người dân đã tự đổ đá hộc để gia cố tạm thời nhưng không mang lại hiệu quả lâu dài. “Sau mỗi đợt áp thấp hay bão, biển lại lấn thêm cả chục mét. Ai cũng lo đền Ngư Ông có thể bị cuốn trôi bất cứ lúc nào”, ông Hải lo lắng.

Biển xâm thực mạnh khiến khoảng 450 hộ dân với gần 1.800 nhân khẩu tại xã Bắc Trạch đang bị uy hiếp trực tiếp. Sinh kế của người dân bị ảnh hưởng nặng nề. Nhiều hộ đầu tư hồ nuôi tôm trị giá hàng chục tỷ đồng vừa đưa vào sản xuất chưa kịp thu hồi vốn đã bị sóng cuốn sạch; máy móc, nhà vận hành hư hỏng; toàn bộ diện tích nuôi trồng bị biển “nuốt chửng”. Rừng phi lao chắn sóng nhiều năm tuổi – “lá chắn xanh” bảo vệ vùng nuôi cũng bị xóa sổ.

Bà Dương Thị Thu Hiền, Chủ tịch UBND xã Bắc Trạch, cho biết tỉnh đã thống nhất đưa dự án xây dựng tuyến kè kiên cố dài 1 km bảo vệ đền Ngư Ông vào Kế hoạch đầu tư công trung hạn 2026 - 2030, tổng vốn dự kiến 160 tỷ đồng từ ngân sách Trung ương. “Đây là tín hiệu tích cực, mở ra hy vọng xử lý căn cơ tình trạng sạt lở”- bà Hiền chia sẻ.

Tuy nhiên, khi dự án chưa triển khai, từng đợt sóng vẫn ngày đêm ngoạm sâu vào bờ, đe dọa cuộc sống người dân và công trình tâm linh lâu đời. Người dân mong tuyến kè có thể khởi công sớm trước mùa mưa bão tới.

Ông Trần Hoài Nam, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Quảng Trị cho biết, tỉnh đã chỉ đạo khảo sát các điểm sạt lở nghiêm trọng để lập kế hoạch khắc phục khẩn cấp. Trong bối cảnh nguồn lực địa phương còn hạn chế, tỉnh sẽ ưu tiên xử lý trước các khu vực xung yếu nhất, nơi sạt lở gây ảnh hưởng lớn đến dân cư và hạ tầng.