Từ đầu tuần, các đại gia dầu khí đã liên tục công bố kết quả kinh doanh quý và những con số khiến người ta phải chóng mặt. Tất cả rõ ràng đều được hưởng lợi từ việc giá dầu và khí đốt tăng vọt sau khi Nga mở chiến dịch quân sự đặc biệt ở Ukraine.

Cụ thể, “gã khổng lồ” TotalEnergies của Pháp công bố lợi nhuận ròng trong quý III là 6,6 tỷ USD; Anglo-Dutch Shell là 6,7 tỷ USD; Norwegian Equinor là 9,4 tỷ USD và lần lượt 11,2 tỷ USD và 19,7 tỷ USD cho Chevron và ExxonMobil. Đó là hơn 53 tỷ USD cho 5 tập đoàn này.

Nếu so sánh tình hình hiện nay với cách đây hai năm thì thấy rất trái ngược. Khi đó, doanh thu của các tập đoàn đều yếu do đại dịch khiến kinh tế thế giới phải đóng cửa. Điều này đã dẫn đến thiệt hại nặng nề cho các tập đoàn năng lượng.

Không có gì đáng ngạc nhiên khi những thông báo này đã làm khơi dậy cuộc tranh luận về việc nắm bắt những siêu lợi nhuận này khi người tiêu dùng phải đối mặt với hóa đơn năng lượng tăng cao.

Liên minh châu Âu (EU) đã quyết định đưa các “gã khổng lồ” dầu khí vào danh sách tham gia “đóng góp đoàn kết” và hôm 30/9, Bộ trưởng Năng lượng của 27 quốc gia EU đã nhất trí thông qua quyết định này.

Theo đó, mức đóng góp tối thiểu 33% được áp dụng đối với lợi nhuận chịu thuế vượt quá 120% mức trung bình lợi nhuận của bốn năm tài chính gần nhất. Và số tiền thu về sẽ được phân bổ cho các biện pháp hỗ trợ những người tiêu dùng cuối cùng dễ bị tổn thương nhất.

Quyết định nhằm thu về lợi nhuận thặng dư của các tập đoàn vẫn cần được chuyển thành luật quốc gia dưới hình thức này hoặc hình thức khác để đạt được kết quả tương đương. Hôm 28/10, Hội đồng Bộ trưởng đã xác nhận đề xuất của Bộ trưởng Năng lượng Liên bang Tinne Van der Straeten, với một dự thảo luật thiết lập sự “đóng góp đoàn kết” tạm thời ở Bỉ.

Dự thảo này đầu tiên sẽ áp dụng cho các công ty đã đăng ký hoạt động trong lĩnh vực lọc dầu và có công suất lọc dầu ở Bỉ, đó là ExxonMobil và TotalEnergies, cả hai công ty đều có một nhà máy lọc dầu lớn ở cảng Antwerp.

Số tiền đóng góp mà các công ty này phải trả là 6,9 euro (6,7 USD)/tấn dầu thô nhập khẩu từ ngày 1/1/2022 đến ngày 31/12/2023. Trong hai năm, con số này sẽ tương ứng với tổng số tiền đóng góp là 400 triệu euro.

Thứ hai, khoản đóng góp nhằm vào 8 công ty dầu mỏ được gọi là “những người tham gia chính” - đây là những nhà phân phối nhiên liệu chính được đặc quyền trong trường hợp khủng hoảng nguồn cung.

Tám công ty này chiếm 90% lượng phân phối các sản phẩm xăng dầu của Bỉ cho người tiêu dùng cuối cùng. Số tiền đóng góp mà các công ty này phải trả dự kiến ở mức 7,8 euro cho mỗi mét khối sản phẩm được đưa ra tiêu thụ và tổng số tiền trong hai năm là 200 triệu euro.

Dự thảo sơ bộ sẽ được đệ trình lên Hội đồng Nhà nước và quy định một hình thức hồi tố. Bộ trưởng Tinne Van der Straeten cho rằng biện pháp này là đúng đắn về mặt pháp lý. Bộ trưởng dựa vào cách giải thích của Tòa án Hiến pháp, theo đó một hình thức hồi tố có thể được áp dụng trong các vấn đề thuế khi nó là cần thiết để đạt được mục tiêu lợi ích chung.

Một định nghĩa, theo Bộ trưởng, sẽ bao gồm việc phân phối lại lợi nhuận thặng dư cho người tiêu dùng, hộ gia đình và doanh nghiệp, vốn là những nhân tố chịu ảnh hưởng nặng nề nhất bởi cuộc khủng hoảng.

Một lý do khác khiến Bỉ muốn áp dụng dự thảo luật là mức lợi nhuận “vượt quá” của các nhà sản xuất điện “vô biên ” (gió, Mặt Trời, hạt nhân, sinh khối…). Một số công ty đang kiếm được lợi nhuận vượt mức do chi phí sản xuất của họ không thay đổi trong khi giá điện - tương ứng với các nhà máy chạy bằng khí đốt - đã tăng vọt.

Dự thảo luật nhằm áp đặt giới hạn doanh thu đối với những nhà sản xuất “vô biên” này và phân phối lại doanh thu vượt mức cho những người sử dụng điện cuối cùng. Thời gian áp dụng kéo dài từ ngày 1/8/2022 đến ngày 30/6/2023 và mức trần được quy định là 130 euro/megawatt giờ.